पुणे महापालिकेत आपत्ती व्यवस्थापनाची मॉक ड्रिल; अग्निशमन दलाकडून बचावकार्याचा सराव
पुणे महापालिकेत आपत्ती व्यवस्थापन मॉक ड्रिल
पुणे : आंतरराष्ट्रीय आपत्ती जोखीम निवारण दिनानिमित्त पुणे महानगरपालिकेच्या मुख्य इमारतीत आपत्ती व्यवस्थापन मॉक ड्रिल आयोजित करण्यात आली. या सरावामध्ये स्फोटासारखा आवाज झाल्यानंतर आग लागल्याची काल्पनिक परिस्थिती निर्माण करण्यात आली. अशा आपत्कालीन प्रसंगी अग्निशमन दल, पोलीस, आरोग्य विभाग आणि सुरक्षा यंत्रणा किती तत्परतेने काम करतात, याची चाचणी घेणे हा या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश होता.
या सरावादरम्यान इमारतीतील अधिकारी, कर्मचारी आणि नागरिकांना सुरक्षितपणे बाहेर काढण्याची प्रक्रिया राबवण्यात आली. तसेच इमारतीच्या दुसऱ्या मजल्यावर अडकलेल्या कर्मचाऱ्यांची सुटका, जखमींना रुग्णालयात पाठवणे आणि उंच ठिकाणी अडकलेल्या व्यक्तींना सुरक्षित खाली आणणे अशा विविध बचावकार्यांचा सराव करण्यात आला.
या उपक्रमामुळे आपत्कालीन परिस्थितीत विविध विभागांमध्ये समन्वय राखणे, उपलब्ध साधनांचा योग्य वापर करणे आणि संभाव्य अडचणी ओळखणे यावर भर देण्यात आला.
स्फोटसदृश आवाजानंतर आग लागल्याची काल्पनिक परिस्थिती
मॉक ड्रिलमध्ये पुणे महापालिकेच्या मुख्य इमारतीत स्फोटासारखा आवाज झाल्यानंतर आग लागल्याचे चित्र उभे करण्यात आले. घटनेची माहिती मिळताच अग्निशमन दल, शिवाजीनगर पोलीस ठाणे आणि १०८ रुग्णवाहिका सेवेला सतर्क करण्यात आले.
घटनेची तीव्रता लक्षात घेऊन विविध अग्निशमन केंद्रांमधील पथके घटनास्थळी दाखल झाली. यामध्ये कसबा, एरंडवणे, मुख्य अग्निशमन केंद्र, नायडू आणि जनता वसाहत अग्निशमन केंद्रांचा समावेश होता.
संबंधित पथकांनी घटनास्थळी पोहोचून बचावकार्य सुरू केले. इमारतीमध्ये आग लागल्यास नागरिकांची सुरक्षित सुटका कशी करावी, अग्निशमन दलाला मदत कशी उपलब्ध करून द्यावी आणि जखमींना तातडीने वैद्यकीय सेवा कशी मिळवून द्यावी, याचा सराव करण्यात आला.
सुरक्षा विभागाकडून संपूर्ण इमारत रिकामी
आपत्कालीन सूचना मिळाल्यानंतर महापालिकेच्या सुरक्षा विभागाने इमारतीतील अधिकारी, कर्मचारी आणि नागरिकांना सुरक्षितपणे बाहेर काढले. संपूर्ण इमारत रिकामी करण्याची प्रक्रिया राबवण्यात आली.
अशा प्रकारच्या सरावामध्ये केवळ आग विझवणे महत्त्वाचे नसते, तर इमारतीत उपस्थित असलेल्या प्रत्येक व्यक्तीला सुरक्षित बाहेर काढणेही तितकेच आवश्यक असते. त्यामुळे बाहेर पडण्याचे मार्ग, लोकांचे स्थलांतर आणि विविध पथकांमधील समन्वय यांना विशेष महत्त्व असते.
अग्निशमन दलाने अडकलेल्या कर्मचाऱ्यांची केली सुटका
मॉक ड्रिलदरम्यान दुसऱ्या मजल्यावर चार कर्मचारी अडकले असल्याची परिस्थिती निर्माण करण्यात आली. अग्निशमन दलाने फायरमन लिफ्टचा वापर करून त्यांची सुरक्षित सुटका केली. त्यानंतर त्यांना रुग्णालयात पाठवण्याची प्रक्रिया पार पाडण्यात आली.
याशिवाय, महापालिकेचे अतिरिक्त आयुक्त (ई) श्री. प्रजीत नायर यांच्यासह काही अधिकारी आणि नागरिक इमारतीच्या गच्चीवर अडकले असल्याचे दाखवण्यात आले. त्यांना एरियल लॅडर म्हणजेच उंच ठिकाणी पोहोचण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या शिडीच्या साहाय्याने सुरक्षित खाली आणण्यात आले.
या कारवाईत आणखी पाच जखमी व्यक्तींनाही बाहेर काढण्यात आले. उंच मजल्यांवर किंवा गच्चीवर अडकलेल्या व्यक्तींची सुटका करताना विशेष उपकरणे आणि प्रशिक्षित कर्मचाऱ्यांची भूमिका किती महत्त्वाची असते, हे या सरावातून अधोरेखित झाले.
सुमारे १५ मिनिटांत आगीवर नियंत्रण
अग्निशमन दलाने प्रगत नोझल्स, होज पाइप आणि इतर अग्निशमन उपकरणांचा वापर करून काल्पनिक आगीवर नियंत्रण मिळवले. दिलेल्या माहितीनुसार, सुमारे १५ मिनिटांत आग नियंत्रणात आणण्याचा सराव पूर्ण करण्यात आला.
आग विझवताना योग्य उपकरणांचा वापर, पाण्याचा प्रभावी मारा आणि पथकांमधील समन्वय यांना महत्त्व असते. प्रत्यक्ष दुर्घटनेच्या वेळी परिस्थिती अधिक गुंतागुंतीची असू शकते. त्यामुळे अशा मॉक ड्रिलमुळे कर्मचाऱ्यांना आपत्कालीन प्रतिसादाची तयारी तपासण्याची संधी मिळते.
बॉम्ब शोधक पथकाकडून इमारतीची तपासणी
बचावकार्य आणि आग नियंत्रणात आणण्याच्या प्रक्रियेनंतर संपूर्ण इमारतीची तपासणी करण्यात आली. या कामासाठी बॉम्ब शोधक व नाशक पथक (BDDS), शिवाजीनगर पोलीस ठाण्याचे स्थानिक पोलीस पथक आणि श्वान पथकाची मदत घेण्यात आली.
स्फोटसदृश घटनेचे अनुकरण करण्यात आल्यामुळे परिसराची तपासणी आणि सुरक्षा पडताळणी या सरावाचा महत्त्वाचा भाग होता. अशा प्रसंगी आग नियंत्रणात आल्यानंतरही संभाव्य धोके तपासणे आवश्यक असते.
अतिरिक्त आयुक्त प्रजीत नायर यांनी पथकांचे केले कौतुक
मॉक ड्रिल पूर्ण झाल्यानंतर पुणे महापालिकेचे अतिरिक्त आयुक्त श्री. प्रजीत नायर यांनी अग्निशमन दलातील अधिकारी आणि कर्मचाऱ्यांसह पोलीस पथकाच्या कामाचे कौतुक केले.
अशा सरावांमुळे आपत्कालीन प्रतिसादादरम्यान येणाऱ्या अडचणी आणि व्यवस्थेतील त्रुटी ओळखता येतात. त्यानुसार आवश्यक सुधारणा करून भविष्यातील दुर्घटनांना अधिक प्रभावीपणे सामोरे जाण्याची तयारी करता येते, असे त्यांनी नमूद केले.
महापालिकेच्या मुख्य अग्निशमन अधिकारी श्री. गणेश सोनुने यांनीही या उपक्रमात सहभागी झालेल्या विविध विभागांचे आभार मानले. अग्निशमन दल, पोलीस, बॉम्ब शोधक व नाशक पथक, सुरक्षा विभाग, आपत्ती व्यवस्थापन विभाग, आरोग्य विभाग आणि विद्युत विभाग यांच्या समन्वित प्रयत्नांबद्दल त्यांनी कृतज्ञता व्यक्त केली.
आपत्तीच्या वेळी समन्वय आणि पूर्वतयारी महत्त्वाची
आग, स्फोट किंवा इतर आपत्कालीन परिस्थितीमध्ये पहिल्या काही मिनिटांत घेतलेले निर्णय महत्त्वाचे ठरू शकतात. नागरिकांना सुरक्षित बाहेर काढणे, जखमींना वैद्यकीय मदत देणे, आग पसरण्यापासून रोखणे आणि परिसराची सुरक्षा तपासणे यासाठी अनेक विभागांनी एकत्रितपणे काम करणे आवश्यक असते.
पुणे महापालिकेतील या मॉक ड्रिलमध्ये अशा विविध प्रक्रियांचा सराव करण्यात आला. प्रत्यक्ष दुर्घटनेच्या वेळी कोणतीही परिस्थिती पूर्णपणे नियोजित पद्धतीने घडेलच असे नाही. त्यामुळे नियमित सराव, प्रशिक्षित मनुष्यबळ आणि योग्य उपकरणांची उपलब्धता यांना विशेष महत्त्व आहे.
पुणे महानगरपालिका आपत्तीच्या परिस्थितीला सामोरे जाण्यासाठी सज्ज, समन्वित आणि सक्षम प्रतिसाद यंत्रणा कायम ठेवण्यास कटिबद्ध असल्याचे या उपक्रमातून स्पष्ट झाले.
निष्कर्ष
पुणे महापालिकेतील आपत्ती व्यवस्थापन मॉक ड्रिल हा आग आणि स्फोटसदृश घटनेच्या वेळी बचावकार्याची तयारी तपासण्याचा महत्त्वाचा उपक्रम ठरला. अग्निशमन दल, पोलीस, सुरक्षा कर्मचारी आणि इतर विभागांनी समन्वयाने काम करत नागरिकांच्या सुरक्षित स्थलांतरापासून जखमींच्या सुटकेपर्यंत विविध प्रक्रियांचा सराव केला. अशा नियमित सरावांमुळे आपत्कालीन यंत्रणेतील त्रुटी ओळखून सुधारणा करणे आणि संभाव्य आपत्तीच्या वेळी अधिक प्रभावी प्रतिसाद देणे शक्य होते.
अधिक माहितीसाठी: पुणे महानगरपालिकेच्या अधिकृत घोषणांकडे लक्ष ठेवा.