उत्तर प्रदेश : देशातील अवैध अमली पदार्थ निर्मिती आणि तस्करीविरोधात महसूल गुप्तचर संचालनालयाने (DRI) मोठी कारवाई केली आहे. उत्तर प्रदेशातील जालौन जिल्ह्यातील एका दुर्गम गावात सुरू असलेल्या गुप्त सिंथेटिक ड्रग्ज निर्मिती प्रयोगशाळेचा पर्दाफाश करण्यात आला आहे. या कारवाईत अंदाजे ११०० किलो अमली पदार्थ, अंमली पदार्थ तयार करण्यासाठी वापरण्यात येणारी रसायने आणि विविध यंत्रसामग्री जप्त करण्यात आली आहे. या प्रकरणात दोन आरोपींना अटक करण्यात आली आहे.
२९ ऑक्टोबर २०२६ रोजी पहाटे DRI आणि उत्तर प्रदेश दहशतवादविरोधी पथकाने (UP ATS) संयुक्तपणे ही कारवाई केली. गुप्त माहितीच्या आधारे करण्यात आलेल्या या छापेमारीत एका ठिकाणी पूर्णपणे कार्यरत असलेली अवैध ड्रग्ज निर्मिती प्रयोगशाळा आढळून आली. या कारवाईमुळे अवैध सिंथेटिक ड्रग्ज निर्मितीच्या मोठ्या नेटवर्कला धक्का बसल्याचे सांगण्यात येत आहे.
जालौन जिल्ह्यात गुप्त ड्रग्ज फॅक्टरीचा पर्दाफाश
महसूल गुप्तचर संचालनालयाला जालौन जिल्ह्यातील एका दुर्गम गावात अवैध सिंथेटिक ड्रग्ज तयार केले जात असल्याची विशिष्ट गुप्त माहिती मिळाली होती. या माहितीच्या आधारे DRI अधिकाऱ्यांनी तपास सुरू केला.
२९ ऑक्टोबर रोजी पहाटे DRI च्या मोठ्या पथकाने उत्तर प्रदेश ATS च्या मदतीने संशयित ठिकाणी छापा टाकला. या कारवाईदरम्यान अधिकाऱ्यांना ड्रग्ज तयार करण्यासाठी आवश्यक सुविधा असलेली प्रयोगशाळा आढळली.
प्रयोगशाळेत अमली पदार्थांचे उत्पादन करण्यासाठी वापरण्यात येणारी उपकरणे, अर्धतयार पदार्थ आणि मोठ्या प्रमाणात रसायने साठवून ठेवण्यात आली होती.
तपासादरम्यान ही प्रयोगशाळा प्रत्यक्षात कार्यरत असल्याचे समोर आले. त्यामुळे हा प्रकार केवळ अमली पदार्थ साठवण्यापुरता मर्यादित नसून त्यामागे ड्रग्ज निर्मितीची संघटित व्यवस्था असल्याचे तपास यंत्रणांच्या निदर्शनास आले.
छापेमारीत ७६६ किलो अर्धतयार ड्रग्ज आणि रसायने जप्त
मुख्य प्रयोगशाळेत केलेल्या तपासणीत मोठ्या प्रमाणात संशयित अमली पदार्थ आणि रासायनिक साहित्य आढळले.
DRI अधिकाऱ्यांनी केलेल्या कारवाईत अंदाजे १८४ किलो अर्धतयार ड्रग्ज जप्त केले. याशिवाय ड्रग्ज निर्मितीसाठी वापरण्यात येणारी सुमारे ५८२ किलो रसायने आणि संबंधित उपकरणे ताब्यात घेण्यात आली.
या जप्तीमुळे अवैध ड्रग्ज निर्मितीसाठी वापरण्यात येणाऱ्या साहित्याचा मोठा साठा उघड झाला आहे.
आरोपींच्या घरातून १५.४ किलो तयार मेथाक्वालोन जप्त
मुख्य प्रयोगशाळेवरील कारवाईनंतर DRI पथकाने आरोपींच्या निवासी ठिकाणांचीही झडती घेतली.
या तपासादरम्यान एका आरोपीच्या घरातून सुमारे १५.४ किलो तयार मेथाक्वालोन (Methaqualone) हा अमली पदार्थ जप्त करण्यात आला. याशिवाय अंदाजे १५३ किलो रसायने आणि ड्रग्ज निर्मितीसाठी वापरण्यात येणारे एक मशीनही आढळले.
त्यानंतर दुसऱ्या आरोपीशी संबंधित ठिकाणी तपासणी करण्यात आली. या ठिकाणाहून आणखी अंदाजे १६८ किलो पूर्वघटक रसायने (Precursor Chemicals) जप्त करण्यात आली.
अशा प्रकारे मुख्य प्रयोगशाळा आणि आरोपींच्या संबंधित ठिकाणांवरून एकूण अंदाजे ११०० किलो अमली पदार्थ, अर्धतयार पदार्थ आणि रसायने जप्त करण्यात आली आहेत.
DRI आणि उत्तर प्रदेश ATS ची संयुक्त कारवाई
या संपूर्ण मोहिमेत DRI ने गुप्त माहितीच्या आधारे कारवाईचे नियोजन केले होते. उत्तर प्रदेश ATS ने या मोहिमेला आवश्यक कार्यात्मक सहकार्य दिले.
गुप्त माहिती मिळाल्यानंतर संबंधित ठिकाणांची तपासणी करून योग्य वेळी छापेमारी करण्यात आली. त्यानंतर मुख्य प्रयोगशाळा आणि आरोपींच्या निवासी ठिकाणांवर शोधमोहीम राबवण्यात आली.
या कारवाईत अवैध ड्रग्ज निर्मितीसाठी वापरण्यात येणारी यंत्रसामग्री, तयार अमली पदार्थ, अर्धतयार पदार्थ आणि मोठ्या प्रमाणात रसायने जप्त करण्यात आली.
या प्रकरणात संबंधित दोन व्यक्तींना अटक करण्यात आली असून त्यांच्याविरुद्ध अंमली पदार्थ आणि मनःप्रभावी पदार्थ अधिनियम, १९८५ (NDPS Act, 1985) अंतर्गत कारवाई करण्यात आली आहे.
काय आहे मेथाक्वालोन?
मेथाक्वालोन हे मध्यवर्ती मज्जासंस्थेवर परिणाम करणारे एक कृत्रिम औषधी रासायनिक संयुग आहे. पूर्वी काही देशांमध्ये त्याचा वापर झोप आणणारे औषध म्हणून केला जात होता. मात्र त्याच्या गैरवापरामुळे व्यसन आणि गंभीर आरोग्यविषयक धोके निर्माण होऊ शकतात.
अवैध बाजारपेठेत अशा पदार्थांची निर्मिती आणि विक्री ही गंभीर समस्या मानली जाते. त्यामुळे या पदार्थांच्या निर्मितीमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या रसायनांच्या पुरवठ्यावर नियंत्रण ठेवणे तपास यंत्रणांसाठी महत्त्वाचे असते.
या प्रकरणात तयार मेथाक्वालोनसह मोठ्या प्रमाणात रसायने जप्त झाल्यामुळे तपासाला महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
अवैध ड्रग्ज निर्मिती नेटवर्कला मोठा धक्का
DRI च्या माहितीनुसार, जप्त करण्यात आलेले अमली पदार्थ, अर्धतयार साहित्य, रसायने आणि उत्पादन उपकरणे यावरून संघटित अवैध ड्रग्ज निर्मितीची व्यवस्था अस्तित्वात असल्याचे संकेत मिळतात.
या कारवाईमुळे मोठ्या प्रमाणात अमली पदार्थ अवैध पुरवठा साखळीत जाण्यापासून रोखण्यात यश आले आहे. तसेच या साहित्याचा वापर करून भविष्यात तयार होऊ शकणाऱ्या अतिरिक्त सिंथेटिक ड्रग्जच्या निर्मितीलाही प्रतिबंध करण्यात आला आहे.
अशा प्रयोगशाळा दुर्गम भागांमध्ये कार्यरत असल्यामुळे त्यांचा शोध घेण्यासाठी गुप्त माहिती, तांत्रिक तपास आणि विविध तपास यंत्रणांमधील समन्वय महत्त्वाचा ठरतो.
अमली पदार्थ तस्करीविरोधात DRI ची कठोर भूमिका
देशातील अमली पदार्थांची तस्करी, अवैध निर्मिती आणि त्यासाठी आवश्यक रसायनांच्या पुरवठ्यावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी DRI सातत्याने कारवाई करत आहे.
या संस्थेच्या मते, अवैध ड्रग्ज निर्मितीचे जाळे उद्ध्वस्त करण्यासाठी केवळ तयार अमली पदार्थ जप्त करणे पुरेसे नसते. त्यासाठी उत्पादन केंद्रे, रसायनांचा पुरवठा आणि संबंधित यंत्रणांनाही लक्ष्य करणे आवश्यक असते.
जालौनमधील कारवाईत संपूर्ण प्रयोगशाळा उद्ध्वस्त करून मोठ्या प्रमाणात साहित्य जप्त करण्यात आले आहे. त्यामुळे देशातील अवैध सिंथेटिक ड्रग्ज निर्मितीविरोधातील मोहिमेला महत्त्वपूर्ण यश मिळाल्याचे DRI ने म्हटले आहे.
निष्कर्ष
उत्तर प्रदेशातील जालौन जिल्ह्यातील अवैध ड्रग्ज निर्मिती प्रयोगशाळेवर झालेली कारवाई ही अमली पदार्थविरोधी मोहिमेतील मोठी घटना ठरली आहे. DRI आणि उत्तर प्रदेश ATS यांनी संयुक्तपणे केलेल्या या कारवाईत अंदाजे ११०० किलो ड्रग्ज आणि रसायने जप्त करण्यात आली असून दोन आरोपींना अटक झाली आहे. उत्तर प्रदेश ड्रग्ज फॅक्टरी प्रकरणामुळे देशातील अवैध सिंथेटिक ड्रग्ज निर्मितीचे जाळे उघडकीस आले असून पुढील तपासातून या नेटवर्कमधील इतर संबंधित बाबी समोर येण्याची शक्यता आहे.