स्वच्छता ही सेवा 2026 अभियान यशस्वी; 9,845 ठिकाणांचा कायापालट.

केंद्र सरकारच्या पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू मंत्रालयाने स्वच्छता ही सेवा 2026 अभियान यशस्वीरीत्या पूर्ण केले आहे. 17 सप्टेंबर ते 2 ऑक्टोबर 2026 या कालावधीत राबविण्यात आलेल्या या अभियानांतर्गत देशभरात स्वच्छता, पर्यावरण संवर्धन, कचरा व्यवस्थापन आणि स्वच्छता कर्मचाऱ्यांच्या आरोग्याशी संबंधित विविध उपक्रम राबविण्यात आले.

या मोहिमेत 9,845 स्वच्छता लक्ष्यित ठिकाणांचा कायापालट करण्यात आला, तर 937 सार्वजनिक ठिकाणांची स्वच्छता करण्यात आली. याशिवाय जलस्रोतांच्या स्वच्छतेसाठी 143 मोहिमा आणि प्रतिबंधात्मक आरोग्य तपासणीसाठी 276 उपक्रम आयोजित करण्यात आले.

पेट्रोलियम मंत्रालयाच्या प्रशासकीय नियंत्रणाखालील सार्वजनिक क्षेत्रातील कंपन्या, संबंधित कार्यालये, कर्मचारी, विद्यार्थी, स्वच्छता कर्मचारी आणि नागरिकांनी या मोहिमेत सहभाग घेतला. या उपक्रमांद्वारे स्वच्छता ही केवळ एकदिवसीय कृती न राहता दैनंदिन जीवनाचा भाग व्हावी, असा प्रयत्न करण्यात आला.

स्वच्छता ही सेवा 2026 अभियानाची सुरुवात कशी झाली?

स्वच्छता ही सेवा 2026 अभियानाची सुरुवात 17 सप्टेंबर 2026 रोजी नवी दिल्लीतील कर्तव्य भवन-3 येथे शपथग्रहण समारंभाने झाली. पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू मंत्रालयाच्या सचिवांनी या वेळी स्वच्छतेची शपथ दिली.

17 सप्टेंबर ते 2 ऑक्टोबर या कालावधीत मंत्रालय आणि त्याच्या अखत्यारीतील संस्थांनी विविध स्वच्छता उपक्रम राबवले. अभियानाच्या प्रगतीचा मंत्रालयाच्या सचिवांकडून नियमित आढावा घेण्यात आला. अधिकाधिक लोकांचा सहभाग वाढवून स्वच्छता मोहिमेला व्यापक स्वरूप देण्याचे निर्देशही देण्यात आले.

या अभियानामध्ये बाजारपेठा, परिसर, सार्वजनिक शौचालये, कार्यालये आणि जलस्रोत यांसारख्या ठिकाणी स्वच्छता व सुधारणा करण्यावर भर देण्यात आला.

9,845 ठिकाणांचा कायापालट; 937 सार्वजनिक जागांची स्वच्छता

अभियानातील प्रमुख यश म्हणजे स्वच्छता लक्ष्यित ठिकाणांवर करण्यात आलेली कामे. मंत्रालय आणि संबंधित संस्थांनी एकूण 9,845 स्वच्छता लक्ष्यित ठिकाणांचा कायापालट केला. या उपक्रमांमध्ये 99,548 लोकांनी सहभाग घेतला.

याशिवाय 937 सार्वजनिक ठिकाणांची स्वच्छता करण्यात आली. या कामांमध्ये 45,526 जण सहभागी झाले. नागरिकांच्या सहभागामुळे सार्वजनिक जागा स्वच्छ ठेवण्याबाबत जागरूकता निर्माण करण्यास मदत झाली.

जलस्रोतांच्या स्वच्छतेसाठी विशेष प्रयत्न

पाणी हा पर्यावरणाचा महत्त्वाचा घटक असल्याने जलस्रोत स्वच्छ ठेवण्यावरही अभियानात भर देण्यात आला.

या अंतर्गत 143 जलस्रोत स्वच्छता मोहिमा आयोजित करण्यात आल्या. या उपक्रमांमध्ये 1,264 व्यक्तींनी सहभाग घेतला. जलस्रोतांचे संवर्धन आणि परिसर स्वच्छ ठेवण्याबाबत जनजागृती करणे हा यामागील उद्देश होता.

याशिवाय विविध भागांमध्ये 543 मोहल्ला स्वच्छता मोहिमा राबविण्यात आल्या. स्थानिक पातळीवरील अशा उपक्रमांमुळे नागरिकांना आपल्या परिसराच्या स्वच्छतेमध्ये थेट सहभागी होण्याची संधी मिळाली.

स्वच्छ पाठशाला: विद्यार्थ्यांमध्ये स्वच्छतेची जाणीव

स्वच्छता ही सेवा अभियानांतर्गत विद्यार्थ्यांना सहभागी करून घेण्यासाठी ‘स्वच्छ पाठशाला: युवा फॉर स्वच्छता’ हा उपक्रम राबविण्यात आला.

या कार्यक्रमाद्वारे शाळकरी मुलांमध्ये स्वच्छता, पर्यावरण संरक्षण आणि पाण्याचे संवर्धन याबाबत जागरूकता निर्माण करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. शाळांमधील स्वच्छता उपक्रम, प्रात्यक्षिके, जनजागृती कार्यक्रम, जलसंचय संवाद आणि ज्ञानयात्रा यांचा या मोहिमेत समावेश होता.

अधिकृत माहितीनुसार, विविध उपक्रमांमध्ये एकूण 18,700 शालेय विद्यार्थ्यांनी सहभाग घेतला. त्यापैकी 3,109 विद्यार्थ्यांनी ज्ञानयात्रा उपक्रमांमध्ये भाग घेतला.

तरुणांचा सहभाग का महत्त्वाचा?

विद्यार्थ्यांना लहान वयातच स्वच्छतेच्या सवयी लावल्यास त्याचा परिणाम घर, शाळा आणि समाजावर होऊ शकतो. कचरा योग्य ठिकाणी टाकणे, प्लास्टिकचा वापर कमी करणे आणि पाणी वाचवणे यांसारख्या सवयींना प्रोत्साहन देणे आवश्यक आहे.

अशा उपक्रमांमुळे विद्यार्थ्यांना पर्यावरणाप्रती असलेली जबाबदारी समजण्यास मदत होते. विद्यार्थी आपल्या कुटुंबात आणि परिसरात स्वच्छतेचा संदेश पोहोचवू शकतात.

स्वच्छता कर्मचाऱ्यांसाठी सुरक्षा आणि आरोग्य शिबिरे

स्वच्छता कर्मचाऱ्यांचे योगदान लक्षात घेऊन मंत्रालयाच्या संबंधित संस्थांनी ‘सफाई मित्र सुरक्षा एवं सन्मान शिबिर’ आयोजित केले.

या अंतर्गत एकूण 234 शिबिरे घेण्यात आली. त्यामध्ये 7,098 स्वच्छता कर्मचाऱ्यांनी सहभाग नोंदवला. या उपक्रमांचा उद्देश स्वच्छता कर्मचाऱ्यांची सुरक्षा, आरोग्य, सन्मान आणि कल्याणकारी योजनांपर्यंत पोहोच वाढवणे हा होता.

अभियानादरम्यान प्रतिबंधात्मक आरो