भारतीय रेल्वेमध्ये स्वच्छता, कार्यालयीन जागेचा योग्य वापर आणि प्रलंबित कामांचा जलद निपटारा करण्यासाठी Special Campaign 6 ची तयारी सुरू झाली आहे. केंद्र सरकारच्या या विशेष मोहिमेअंतर्गत भारतीय रेल्वेच्या विविध कार्यालये, विभाग, उत्पादन युनिट्स, सार्वजनिक उपक्रम आणि स्वायत्त संस्थांमध्ये स्वच्छता तसेच प्रलंबित प्रकरणांच्या निपटाऱ्यावर भर दिला जाणार आहे.
या मोहिमेचा पूर्वतयारी टप्पा 15 ते 30 सप्टेंबर 2026 दरम्यान सुरू आहे. त्यानंतर 1 ते 31 ऑक्टोबर 2026 या कालावधीत मुख्य अंमलबजावणी टप्पा राबवला जाणार आहे.
यंदाच्या मोहिमेत विशेषतः ई-कचऱ्याचे संकलन, वर्गीकरण आणि योग्य विल्हेवाट, भंगाराची विक्री किंवा निपटारा, कार्यालयीन जागेचे व्यवस्थापन, नियम व प्रक्रियांचे सुलभीकरण आणि प्रलंबित संदर्भांचा निपटारा यावर लक्ष केंद्रित केले जाणार आहे.
Special Campaign 6 मध्ये भारतीय रेल्वेची मोठी तयारी
Special Campaign 6 यशस्वी करण्यासाठी रेल्वे मंत्रालयाने आपल्या विविध विभागांना आवश्यक सूचना दिल्या आहेत. रेल्वे बोर्ड या मोहिमेच्या तयारीवर बारकाईने लक्ष ठेवत असून सर्व संबंधित युनिट्सना सक्रिय सहभाग घेण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.
झोनल रेल्वे, विभागीय कार्यालये, सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रम, उत्पादन युनिट्स आणि केंद्रीय प्रशिक्षण संस्थांना मोहिमेसाठी लक्ष्य निश्चित करण्यास सांगण्यात आले आहे.
मोहिमेच्या ठिकाणांची ओळख करून घेणे, स्वच्छता आणि जागा व्यवस्थापनासाठी नियोजन करणे तसेच प्रलंबित कामांची यादी तयार करणे या कामांना पूर्वतयारीच्या टप्प्यात महत्त्व दिले जात आहे.
150 हून अधिक नोडल अधिकाऱ्यांची नियुक्ती
मोहिमेचे काम प्रभावीपणे राबवण्यासाठी भारतीय रेल्वेमध्ये 150 हून अधिक नोडल अधिकारी नियुक्त करण्यात आले आहेत.
हे अधिकारी संबंधित विभागांमधील मोहिमेचे समन्वय साधतील. त्यांच्याकडून प्रगतीची माहिती दररोज संकलित केली जाणार आहे.
ही माहिती रेल्वे बोर्डाकडे पाठवली जाईल आणि त्यानंतर ती DARPGच्या केंद्रीय SCDPM मॉनिटरिंग पोर्टलवर उपलब्ध करून दिली जाणार आहे. त्यामुळे मोहिमेच्या प्रगतीवर जवळपास रिअल-टाइम पद्धतीने लक्ष ठेवण्यास मदत होईल.
ई-कचऱ्याच्या योग्य विल्हेवाटीवर विशेष लक्ष
यंदाच्या Special Campaign 6 मधील महत्त्वाच्या बाबींपैकी एक म्हणजे ई-कचरा व्यवस्थापन.
कार्यालयांमध्ये वापरात नसलेले संगणक, इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे आणि इतर इलेक्ट्रॉनिक वस्तू मोठ्या प्रमाणात जमा होऊ शकतात. अशा वस्तूंची योग्य पद्धतीने विल्हेवाट लावणे पर्यावरणाच्या दृष्टीने महत्त्वाचे आहे.
त्यामुळे मोहिमेदरम्यान ई-कचऱ्याचे प्रभावी संकलन, त्याचे वर्गीकरण आणि नियमानुसार विल्हेवाट लावण्यावर भर दिला जाणार आहे.
ही प्रक्रिया E-Waste (Management) Rules, 2022 नुसार राबवण्यावर विशेष लक्ष दिले जाणार आहे.
भंगाराच्या निपटाऱ्यातून जागा मोकळी करण्याचा प्रयत्न
रेल्वेच्या विविध कार्यालये आणि युनिट्समध्ये उपलब्ध असलेल्या भंगाराच्या योग्य निपटाऱ्यावरही मोहिमेत भर दिला जाणार आहे.
वापरात नसलेल्या वस्तू आणि भंगारामुळे कार्यालयीन जागा व्यापली जाते. त्याचा नियमानुसार निपटारा केल्यास उपलब्ध जागेचा अधिक चांगला वापर करता येऊ शकतो.
भंगाराच्या निपटाऱ्यासाठी General Financial Rules (GFR) अंतर्गत लागू असलेल्या नियमांचे पालन केले जाणार आहे.
मागील मोहिमेत रेल्वेची उल्लेखनीय कामगिरी
Special Campaign 6 पूर्वी भारतीय रेल्वेने मागील Campaign 5.0 मध्ये महत्त्वपूर्ण कामगिरी केली होती.
मागील मोहिमेत सार्वजनिक तक्रारी, VIP संदर्भ आणि इतर प्रलंबित प्रकरणांच्या निपटाऱ्यासाठी निश्चित करण्यात आलेली 100 टक्के उद्दिष्टे पूर्ण केल्याचे रेल्वे मंत्रालयाने सांगितले आहे.
या मोहिमेदरम्यान तब्बल 6.06 लाख चौरस फूट जागा मोकळी करण्यात आली. तसेच भंगार आणि इतर निपटाऱ्यांमधून ₹570 कोटींचा महसूल मिळाल्याची माहिती देण्यात आली आहे.
मागील अनुभवाच्या आधारावर यंदाच्या मोहिमेत आणखी व्यापक पातळीवर काम करण्याचे नियोजन करण्यात आले आहे.
कार्यालयीन जागेचे व्यवस्थापन आणि सौंदर्यीकरण
Special Campaign 6 मध्ये केवळ स्वच्छता करण्यापुरते मर्यादित न राहता कार्यालयीन जागेचा प्रभावी वापर करण्यावरही भर दिला जाणार आहे.
अनावश्यक वस्तू हटवणे, वापरात नसलेली उपकरणे आणि भंगार दूर करणे तसेच उपलब्ध जागेचे योग्य व्यवस्थापन करणे या माध्यमातून कार्यालयीन वातावरण अधिक व्यवस्थित करण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे.
कार्यालयीन परिसराचे सौंदर्यीकरण आणि स्वच्छता यामुळे कर्मचाऱ्यांसाठी अधिक चांगले कामाचे वातावरण निर्माण होण्यास मदत होऊ शकते.
नियम आणि प्रक्रिया सुलभ करण्यावर भर
मोहिमेचा आणखी एक भाग म्हणजे सरकारी कामकाजातील अनावश्यक प्रक्रिया आणि गुंतागुंत कमी करणे.
नियम व प्रक्रियांचे सुलभीकरण केल्यास नागरिकांच्या तसेच कार्यालयीन कामकाजाशी संबंधित प्रकरणांच्या निपटाऱ्याला गती मिळू शकते.
यासोबतच विविध स्तरांवर प्रलंबित असलेले संदर्भ आणि पत्रव्यवहार वेळेत निकाली काढण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे.
‘Rail Jan Samvaad’मधून नागरिकांशी संवाद
भारतीय रेल्वे या मोहिमेदरम्यान जनतेशी संवाद वाढवण्यासाठी ‘Rail Jan Samvaad’ आयोजित करणार आहे.
यापूर्वी SCDPM 4.0 अंतर्गत ‘Rail Chaupal’ आणि SCDPM 5.0 अंतर्गत ‘Amrit Samvaad’ आयोजित करण्यात आले होते.
याच उपक्रमांच्या पुढील टप्प्यात ‘Rail Jan Samvaad’च्या माध्यमातून नागरिकांशी संवाद साधण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे.
नागरिकांच्या सूचना, अनुभव आणि समस्या समजून घेण्यासाठी अशा संवादाचे महत्त्व आहे. त्यामुळे स्वच्छता आणि प्रशासकीय कामकाजासोबतच सार्वजनिक सहभागालाही मोहिमेत स्थान देण्यात आले आहे.
ऑक्टोबरमध्ये मुख्य अंमलबजावणी टप्पा
सध्या Special Campaign 6 चा पूर्वतयारी टप्पा सुरू आहे. 15 ते 30 सप्टेंबर 2026 दरम्यान विविध विभाग आपापली उद्दिष्टे आणि कृती आराखडे निश्चित करत आहेत.
यानंतर 1 ऑक्टोबर ते 31 ऑक्टोबर 2026 दरम्यान मुख्य अंमलबजावणी टप्पा राबवला जाणार आहे.
या काळात ई-कचरा आणि भंगाराचा निपटारा, जागा व्यवस्थापन, स्वच्छता, प्रलंबित प्रकरणे आणि प्रक्रियांचे सुलभीकरण यांसारख्या उद्दिष्टांवर प्रत्यक्ष काम केले जाणार आहे.
दररोजच्या प्रगती अहवालामुळे रेल्वे बोर्डाला विविध युनिट्समधील कामकाजाचा आढावा घेणे शक्य होईल. तसेच साप्ताहिक उच्चस्तरीय आढाव्याच्या माध्यमातून मोहिमेच्या अंमलबजावणीवर लक्ष ठेवले जाणार आहे.
स्वच्छता ही नियमित कार्यपद्धती बनवण्याचा प्रयत्न
भारतीय रेल्वेने स्वच्छतेला केवळ विशेष मोहिमेपुरते मर्यादित न ठेवता ती नियमित कार्यपद्धतीचा भाग बनवण्यावर भर दिला आहे.
अनावश्यक वस्तूंची विल्हेवाट, ई-कचऱ्याचे योग्य व्यवस्थापन, कार्यालयीन जागेचा कार्यक्षम वापर आणि प्रलंबित कामांचा वेळेत निपटारा यामुळे सरकारी कार्यालयांचे कामकाज अधिक व्यवस्थित होण्यास मदत होऊ शकते.
मोहिमेच्या माध्यमातून रेल्वेच्या विविध स्तरांवर समन्वय वाढवण्याचाही प्रयत्न केला जाणार आहे.
निष्कर्ष
Special Campaign 6 अंतर्गत भारतीय रेल्वेने स्वच्छता, ई-कचरा व्यवस्थापन, भंगार निपटारा, कार्यालयीन जागेचा योग्य वापर आणि प्रलंबित प्रकरणे निकाली काढण्यावर विशेष भर दिला आहे.
150 हून अधिक नोडल अधिकाऱ्यांच्या माध्यमातून मोहिमेच्या प्रगतीचे नियमित निरीक्षण केले जाणार आहे. मागील Campaign 5.0 मध्ये 6.06 लाख चौरस फूट जागा मोकळी करून ₹570 कोटींचा महसूल मिळाल्याच्या पार्श्वभूमीवर यंदाच्या मोहिमेकडूनही व्यापक अंमलबजावणीची अपेक्षा आहे.
सप्टेंबरमधील पूर्वतयारीनंतर ऑक्टोबरमध्ये मुख्य अंमलबजावणी सुरू होणार असून Special Campaign 6 मध्ये स्वच्छता आणि कार्यक्षम प्रशासनाला अधिक संस्थात्मक स्वरूप देण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे.