भारतामध्ये कृत्रिम बुद्धिमत्ता अर्थात AI चा वापर वेगाने वाढत असताना भविष्यातील रोजगारासाठी आवश्यक कौशल्ये विकसित करण्यावर सरकार आणि उद्योग क्षेत्राने भर दिला आहे. याच दिशेने एजंटिक एआय स्किलिंग कार्यक्रम सुरू करण्यात आला आहे. राष्ट्रीय इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान संस्था (NIELIT) आणि Intel India यांच्या सहकार्याने हा उपक्रम राबवला जाणार आहे.
नवी दिल्लीतील इंडिया हॅबिटॅट सेंटर येथे “Preparing the Future Workforce for the Agentic AI Era” या विषयावर राष्ट्रीय नेतृत्व संवादाचे आयोजन करण्यात आले. या कार्यक्रमात सरकार, शिक्षण क्षेत्र, उद्योग, परदेशी दूतावास आणि कौशल्य विकास क्षेत्रातील वरिष्ठ प्रतिनिधी सहभागी झाले.
या चर्चेत AI मुळे बदलणारे रोजगाराचे स्वरूप, विद्यार्थ्यांना आवश्यक असलेली नवीन कौशल्ये आणि उद्योगाच्या गरजेनुसार शिक्षण व्यवस्था तयार करण्यावर विशेष चर्चा झाली.
एजंटिक AI म्हणजे काय?
AI तंत्रज्ञान आतापर्यंत माहितीचे विश्लेषण, अंदाज वर्तवणे किंवा मजकूर आणि इतर सामग्री तयार करण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर वापरले जात आहे. मात्र आता AI अधिक प्रगत होत असून Agentic AI ही त्याची पुढील पायरी मानली जाते.
Agentic AI प्रणाली मानवी मार्गदर्शनाखाली एखादे काम समजून घेऊ शकते, त्याचे नियोजन करू शकते आणि अनेक टप्प्यांमध्ये ते पूर्ण करण्यासाठी आवश्यक कृती करू शकते.
सोप्या भाषेत सांगायचे झाल्यास, पारंपरिक AI एखाद्या प्रश्नाचे उत्तर देण्यावर अधिक भर देते, तर Agentic AI एखादे उद्दिष्ट पूर्ण करण्यासाठी पुढील आवश्यक पावले ठरवून त्यावर काम करू शकते.
यामुळे भविष्यातील कर्मचाऱ्यांना केवळ AI वापरणे पुरेसे राहणार नाही. त्यांना AI सोबत प्रभावीपणे काम करणे, योग्य निर्णय घेणे आणि तंत्रज्ञानाच्या मर्यादा समजून घेणे आवश्यक ठरणार आहे.
भविष्यातील रोजगारासाठी नवीन कौशल्यांची गरज
राष्ट्रीय नेतृत्व संवादामध्ये भविष्यातील रोजगारासाठी तांत्रिक कौशल्यांसोबत मानवी कौशल्ये विकसित करण्यावर भर देण्यात आला.
विद्यार्थी, शिक्षक आणि व्यावसायिकांना AI आधारित वातावरणात काम करता यावे यासाठी उद्योगाशी संबंधित अभ्यासक्रम, प्रत्यक्ष अनुभव, प्रात्यक्षिक शिक्षण आणि आधुनिक डिजिटल साधनांचा वापर वाढवण्याची गरज व्यक्त करण्यात आली.
AI क्षेत्रातील बदल लक्षात घेता सतत नवीन कौशल्ये शिकणे आणि स्वतःला अपडेट ठेवणे हे भविष्यात अधिक महत्त्वाचे ठरणार आहे.
NIELIT आणि Intel Indiaचा Agentic AI उपक्रम
NIELIT आणि Intel India यांनी सुरू केलेल्या एजंटिक एआय स्किलिंग कार्यक्रमाचा उद्देश देशभरातील विद्यार्थी आणि संस्थांना उद्योगाच्या गरजांशी संबंधित AI शिक्षण उपलब्ध करून देणे हा आहे.
NIELITकडे देशभरातील कौशल्य विकासाचे मोठे नेटवर्क आहे, तर Intelकडे AI आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रातील अनुभव आहे. या दोन्हींच्या सहकार्यामुळे Agentic AI शिक्षण अधिक व्यापक पातळीवर पोहोचवण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे.
या उपक्रमाअंतर्गत दोन प्रमुख कार्यक्रम सुरू करण्यात आले आहेत.
1. Agentic AI for Everyone
पहिला कार्यक्रम सर्वांसाठी Agentic AI ची मूलभूत ओळख करून देण्यावर केंद्रित आहे.
यामध्ये Workflow Automation, AI Agents आणि Multi-Agent Systems यांसारख्या संकल्पना शिकवल्या जाणार आहेत. विद्यार्थ्यांना आणि इतर शिकणाऱ्यांना AI च्या मदतीने दैनंदिन किंवा व्यावसायिक काम अधिक कार्यक्षम कसे करता येईल, याचे प्रशिक्षण मिळणार आहे.
या कार्यक्रमात No-Code प्लॅटफॉर्मचा वापर करून AI आधारित Workflow तयार करण्याचा प्रत्यक्ष अनुभव दिला जाणार आहे. त्यामुळे प्रोग्रामिंगचे सखोल ज्ञान नसलेल्या व्यक्तींनाही AI च्या विविध उपयोगांची ओळख करून घेता येईल.
व्यवसायातील निर्णय प्रक्रिया, कामातील उत्पादकता आणि प्रक्रिया स्वयंचलित करण्यासाठी AI चा वापर कसा करता येतो, यावरही या कार्यक्रमात भर असेल.
2. Engineering Agentic AI Systems
दुसरा कार्यक्रम तुलनेने अधिक तांत्रिक स्वरूपाचा आहे. Engineering Agentic AI Systems या कार्यक्रमामध्ये AI आधारित Agentic Systems तयार करणे, विकसित करणे आणि प्रत्यक्ष वापरासाठी तैनात करणे याबाबत प्रशिक्षण दिले जाणार आहे.
यामध्ये No-Code आणि Low-Code प्लॅटफॉर्मसोबतच Code-Based Frameworks चा वापर शिकवला जाणार आहे.
Agent Architecture, Tool Integration, Orchestration, Memory आणि Deployment यांसारख्या विषयांचा यात समावेश आहे. या माध्यमातून शिकणाऱ्यांना अधिक सक्षम आणि प्रत्यक्ष वापरासाठी तयार AI प्रणाली विकसित करण्याचा अनुभव मिळू शकतो.
सरकार, शिक्षण आणि उद्योग क्षेत्रातील सहकार्यावर भर
राष्ट्रीय नेतृत्व संवादामध्ये सरकार, शिक्षण संस्था आणि उद्योग यांच्यातील सहकार्याला विशेष महत्त्व देण्यात आले.
कार्यक्रमाला CBFCचे अध्यक्ष शशी शेखर वेम्पती प्रमुख पाहुणे म्हणून उपस्थित होते. NIELITचे महासंचालक डॉ. मदन मोहन त्रिपाठी, IndiaAI Missionचे COO आणि MeitYचे संयुक्त सचिव सुदीप श्रीवास्तव तसेच Intelचे वरिष्ठ अधिकारी आणि इतर मान्यवर सहभागी झाले.
शशी शेखर वेम्पती यांनी भविष्यातील रोजगारासाठी कौशल्य, रोजगारक्षमता आणि सातत्याने शिकण्याचे महत्त्व अधोरेखित केले. AI तंत्रज्ञानामुळे कामाचे स्वरूप बदलत असताना तरुणांना भविष्यातील संधींसाठी तयार करणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी सांगितले.
त्यांनी NIELIT आणि Intel India यांच्या उपक्रमाचे स्वागत करताना मूलभूत तंत्रज्ञान कौशल्यांसोबत प्रत्यक्ष अनुभव, उद्योगाशी संबंधित केस स्टडी आणि प्रात्यक्षिक डेटासेट उपलब्ध करून देण्याची गरज व्यक्त केली.
भारतातील AI टॅलेंट पूल मजबूत करण्याचा प्रयत्न
IndiaAI Missionचे COO आणि MeitYचे संयुक्त सचिव सुदीप श्रीवास्तव यांनी भारताच्या डिजिटल अर्थव्यवस्थेसाठी मजबूत AI टॅलेंट पाइपलाइन तयार करण्याच्या गरजेवर भर दिला.
AI-केंद्रित शिक्षण कार्यक्रम, उद्योगाच्या नेतृत्वाखालील प्रशिक्षण आणि डिजिटल शिक्षणाच्या माध्यमातून देशातील AI क्षमता मजबूत करता येईल, असे त्यांनी अधोरेखित केले.
विद्यार्थी, संशोधक आणि व्यावसायिकांना आधुनिक AI तंत्रज्ञानाचा प्रत्यक्ष अनुभव मिळावा यासाठी AI Data Labs आणि उद्योग-शिक्षण संस्था भागीदारी महत्त्वाची ठरणार आहे.
NIELITचे महासंचालक डॉ. मदन मोहन त्रिपाठी यांनीही AI मधील वेगवान बदलामुळे शिक्षण आणि कौशल्य विकास क्षेत्रासमोर नवीन संधी तसेच आव्हाने निर्माण झाल्याचे सांगितले.
NIELITचे देशभरातील कौशल्य विकास नेटवर्क आणि Intelचे तंत्रज्ञान क्षेत्रातील कौशल्य यामुळे Agentic AI शिक्षण देशातील अधिकाधिक विद्यार्थी आणि संस्थांपर्यंत पोहोचवता येईल, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.
विद्यार्थ्यांना आणि व्यावसायिकांना काय फायदा होणार?
या उपक्रमामुळे AI क्षेत्रात करिअर करू इच्छिणाऱ्या विद्यार्थ्यांना नवीन तंत्रज्ञानाची ओळख मिळण्याची शक्यता आहे. विशेषतः AI Agents, Automation आणि Agentic Systems यांसारख्या आधुनिक विषयांवर प्रत्यक्ष प्रशिक्षण मिळणे महत्त्वाचे ठरू शकते.
AI चा वापर करणाऱ्या उद्योगांची संख्या वाढत असल्याने भविष्यात अशा कौशल्यांना मागणी वाढण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे विद्यार्थ्यांसोबतच कामाचा अनुभव असलेल्या व्यावसायिकांनाही आपली कौशल्ये अद्ययावत करण्याची संधी मिळू शकते.
या प्रशिक्षणाचा आणखी एक महत्त्वाचा भाग म्हणजे तांत्रिक ज्ञानासोबत निर्णयक्षमता, अनुकूलता आणि मानवी निरीक्षण यांना महत्त्व देणे. AI कितीही सक्षम झाले तरी त्याचा योग्य आणि जबाबदार वापर करण्यासाठी मानवी देखरेख आवश्यक राहणार आहे.
भारताच्या AI भविष्याकडे महत्त्वाचे पाऊल
भारताला AI क्षेत्रात आघाडीवर नेण्यासाठी कुशल मनुष्यबळ तयार करणे ही मोठी गरज आहे. देशात मोठ्या संख्येने तरुण विद्यार्थी आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रात काम करणारे व्यावसायिक आहेत. त्यांना भविष्यातील AI तंत्रज्ञानाशी जोडण्यासाठी अशा उद्योग-संस्था भागीदारी महत्त्वाची ठरू शकते.
NIELIT आणि Intel India यांच्या सहकार्याने सुरू झालेला हा उपक्रम केवळ AI शिकवण्यापुरता मर्यादित न राहता उद्योगाच्या बदलत्या गरजांशी जुळणारे कौशल्य विकसित करण्याचा प्रयत्न आहे.
निष्कर्ष
एजंटिक एआय स्किलिंग कार्यक्रम हा भारतातील भविष्यातील AI-केंद्रित रोजगारासाठी कुशल मनुष्यबळ तयार करण्याच्या दिशेने महत्त्वाचा उपक्रम ठरू शकतो. NIELIT आणि Intel India यांच्या सहकार्यामुळे Agentic AI चे व्यावहारिक शिक्षण विद्यार्थी, शिक्षक आणि व्यावसायिकांपर्यंत पोहोचवण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.
AI तंत्रज्ञान वेगाने बदलत असताना सतत शिकणे आणि नवीन कौशल्ये आत्मसात करणे आवश्यक ठरणार आहे. सरकार, शिक्षण संस्था आणि उद्योग यांचे सहकार्य मजबूत झाले तर भारतातील तरुणांना AI-आधारित भविष्यातील रोजगाराच्या संधींसाठी अधिक सक्षमपणे तयार करता येऊ शकते.