भारतीय नौदलाची युद्धनौका INS Sahyadri आणि INS Kulish 20 सप्टेंबर 2026 रोजी फिलिपिन्समधील Subic Bay येथे दाखल झाली आहे. ASEAN Defence Ministers’ Meeting-Plus (ADMM-Plus) अंतर्गत आयोजित Joint Cooperation Activity (JCA) मध्ये सहभागी होण्यासाठी या दोन्ही भारतीय नौदलाच्या जहाजांची तैनाती करण्यात आली आहे. या उपक्रमात ASEAN सदस्य देशांसह आठ ‘Plus’ देशांच्या सागरी दलांचा सहभाग आहे.
या संयुक्त उपक्रमाचा उद्देश विविध देशांच्या नौदलांमध्ये व्यावसायिक सहकार्य वाढवणे, एकमेकांच्या कार्यपद्धती समजून घेणे आणि सागरी क्षेत्रातील सहकार्य अधिक मजबूत करणे हा आहे. भारतीय नौदलाचा हा सहभाग भारताच्या Act East Policy आणि MAHASAGAR या व्यापक दृष्टिकोनाशी जोडलेला आहे.
INS Sahyadri आणि INS Kulish यांचे Subic Bay येथे आगमन
भारतीय नौदलाच्या Operational Deployment अंतर्गत INS Sahyadri आणि INS Kulish यांनी फिलिपिन्समधील Subic Bay येथे प्रवेश केला. या भेटीदरम्यान भारतीय नौदलाला विविध सहभागी देशांच्या सागरी दलांसोबत व्यावसायिक आणि ऑपरेशनल पातळीवर संवाद साधण्याची संधी मिळणार आहे.
अशा प्रकारच्या संयुक्त उपक्रमांमुळे विविध देशांच्या नौदलांमध्ये समन्वय वाढवण्यास मदत होते. तसेच सागरी सुरक्षेशी संबंधित समान आव्हानांवर चर्चा आणि अनुभवांची देवाणघेवाण करण्यासाठी व्यासपीठ उपलब्ध होते.
भारतीय नौदलाच्या या सहभागामुळे भारताची इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रातील सागरी भागीदारी आणि बहुपक्षीय सहकार्याची भूमिका अधोरेखित होत आहे.
ADMM-Plus Joint Cooperation Activity म्हणजे काय?
ADMM-Plus हे ASEAN देश आणि त्यांच्या भागीदार देशांमधील संरक्षण सहकार्याचे महत्त्वाचे व्यासपीठ आहे. या माध्यमातून सदस्य देश संरक्षण आणि सुरक्षेशी संबंधित विविध विषयांवर संवाद साधतात.
Joint Cooperation Activity (JCA) मध्ये सहभागी देशांच्या सागरी दलांना एकत्र काम करण्याची आणि व्यावसायिक अनुभवांची देवाणघेवाण करण्याची संधी मिळते.
या उपक्रमाचा एक महत्त्वाचा उद्देश म्हणजे विविध देशांच्या सागरी दलांमध्ये interoperability, म्हणजेच एकमेकांसोबत प्रभावीपणे समन्वय साधण्याची क्षमता, वाढवणे.
याशिवाय परस्पर समज वाढवणे आणि सागरी क्षेत्रातील सहकार्य मजबूत करणे हे देखील या उपक्रमाचे उद्दिष्ट आहे.
विविध देशांच्या नौदलांमध्ये समन्वय
सागरी सुरक्षेचे स्वरूप आंतरराष्ट्रीय असल्यामुळे अनेक देशांच्या नौदलांमध्ये समन्वय महत्त्वाचा ठरतो. समुद्री वाहतूक, आपत्ती व्यवस्थापन, समुद्री सुरक्षा आणि इतर सामायिक आव्हानांवर देशांना एकत्र काम करावे लागते.
अशा संयुक्त उपक्रमांमधून नौदलांना प्रत्यक्ष पातळीवर एकमेकांच्या कार्यपद्धती समजून घेण्याची संधी मिळते.
भारताच्या Act East Policy शी सहभागाचा संबंध
INS Sahyadri आणि INS Kulish यांचा ADMM-Plus JCA मधील सहभाग भारताच्या Act East Policy शी संबंधित आहे. भारताने ASEAN आणि इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रातील देशांसोबत संबंध अधिक व्यापक करण्यावर सातत्याने भर दिला आहे.
परराष्ट्र मंत्रालयाच्या माहितीनुसार, भारताची Act East Policy ASEAN देशांसोबत आर्थिक, सांस्कृतिक आणि धोरणात्मक संबंध मजबूत करण्यावर केंद्रित आहे. भारत ASEAN Centrality आणि इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रातील सहकार्यालाही महत्त्व देतो.
या पार्श्वभूमीवर भारतीय नौदलाची विविध बहुपक्षीय सागरी उपक्रमांमधील उपस्थिती भारताच्या प्रादेशिक सहकार्याचा एक भाग मानली जाते.
MAHASAGAR दृष्टिकोनावर भर
या तैनातीचा संबंध भारताच्या MAHASAGAR या दृष्टिकोनाशीही जोडला जात आहे. MAHASAGAR म्हणजे Mutual and Holistic Advancement for Security and Growth Across Regions.
या संकल्पनेत विविध भागीदार देशांसोबत सुरक्षा आणि विकासाच्या क्षेत्रात परस्पर सहकार्य वाढवण्यावर भर आहे.
Subic Bay येथील JCA मध्ये भारतीय नौदलाचा सहभाग या व्यापक बहुपक्षीय सागरी सहकार्याच्या चौकटीत पाहता येतो.
भारत-फिलिपिन्स सागरी सहकार्याला चालना
INS Sahyadri आणि INS Kulish यांचा Subic Bay दौरा भारत आणि फिलिपिन्समधील वाढत्या सागरी संबंधांच्या पार्श्वभूमीवरही महत्त्वाचा आहे.
दोन्ही देशांच्या नौदलांमध्ये यापूर्वीही विविध पातळ्यांवर संपर्क आणि सहकार्य झाले आहे. भारताच्या परराष्ट्र मंत्रालयाच्या माहितीनुसार, भारतीय नौदल आणि तटरक्षक दलाची जहाजे यापूर्वीही फिलिपिन्सला भेट देत आली आहेत. त्यामध्ये INS Delhi, INS Shakti आणि INS Kiltan यांच्या मे 2024 मधील Manila भेटीचा समावेश आहे.
भारत आणि फिलिपिन्समध्ये सागरी सुरक्षेशी संबंधित संवादही वाढला आहे. डिसेंबर 2024 मध्ये दोन्ही देशांमध्ये Track-1 Maritime Dialogue आयोजित करण्यात आला होता. या संवादात सागरी आव्हाने आणि सहकार्य वाढवण्याच्या मुद्द्यांवर चर्चा झाली होती.
भारतीय नौदलासाठी JCA चे महत्त्व
ADMM-Plus JCA सारख्या उपक्रमांमध्ये सहभागी झाल्यामुळे भारतीय नौदलाला विविध देशांच्या सागरी दलांसोबत प्रत्यक्ष संवाद साधण्याची संधी मिळते.
यामुळे वेगवेगळ्या देशांच्या कार्यपद्धती, ऑपरेशनल प्रक्रिया आणि सागरी क्षेत्रातील अनुभव समजून घेण्यास मदत होऊ शकते.
तसेच अशा सहभागातून भविष्यातील बहुपक्षीय सहकार्यासाठी व्यावसायिक संबंध विकसित होण्याची शक्यता निर्माण होते.
भारतीय नौदलाच्या मते, या तैनातीदरम्यान सहभागी देशांच्या सागरी दलांशी व्यावसायिक आणि ऑपरेशनल संवाद साधला जाणार आहे. यामुळे सामायिक सागरी आव्हानांविषयी परस्पर समज वाढवण्यास मदत होईल.
भारताची इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रातील वाढती भूमिका
भारत आणि ASEAN देशांमधील संबंध गेल्या काही वर्षांत विविध क्षेत्रांमध्ये विस्तारले आहेत. सुरक्षा, संरक्षण, व्यापार, संपर्क आणि सागरी सहकार्य या क्षेत्रांमध्ये परस्पर संवाद वाढला आहे.
फिलिपिन्स हा भारताच्या ASEAN आणि इंडो-पॅसिफिक संबंधांमधील महत्त्वाचा भागीदार आहे. परराष्ट्र मंत्रालयाच्या माहितीनुसार, दोन्ही देशांमध्ये संरक्षण सहकार्याची औपचारिक यंत्रणा असून Joint Defence Cooperation Committee आणि इतर संवाद यंत्रणांच्या माध्यमातून सहकार्य सुरू आहे.
भारतीय नौदलाच्या नियमित भेटी आणि बहुपक्षीय सागरी उपक्रमांमधील सहभागामुळे या संबंधांना व्यावसायिक पातळीवर आणखी चालना मिळू शकते.
पुढे काय?
INS Sahyadri आणि INS Kulish यांच्या Subic Bay येथील उपस्थितीदरम्यान भारतीय नौदलाला ASEAN आणि Plus देशांच्या सागरी दलांसोबत संवाद साधण्याची संधी मिळणार आहे.
या सहभागातून परस्पर समज, व्यावसायिक संबंध आणि सागरी सहकार्य मजबूत करण्यावर भर राहणार आहे. भारत-फिलिपिन्स संबंधांच्या दृष्टीनेही हा दौरा दोन्ही देशांमधील वाढत्या सागरी संवादाचा एक भाग आहे.
निष्कर्ष
INS Sahyadri आणि INS Kulish यांचे Subic Bay येथे आगमन आणि ADMM-Plus JCA मधील सहभाग भारताच्या बहुपक्षीय सागरी सहकार्याला अधोरेखित करतो. ASEAN देश आणि आठ Plus देशांच्या सागरी दलांसोबत संवाद साधताना भारतीय नौदलाला अनुभवांची देवाणघेवाण आणि व्यावसायिक सहकार्य वाढवण्याची संधी मिळणार आहे.
भारताची Act East Policy, MAHASAGAR दृष्टिकोन आणि इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रातील सहकार्याच्या व्यापक चौकटीत INS Sahyadri आणि INS Kulish यांचा हा सहभाग महत्त्वाचा आहे. तसेच भारत आणि फिलिपिन्समधील सागरी संबंध अधिक दृढ करण्यासाठीही या भेटीमुळे संवादाची आणखी एक संधी उपलब्ध झाली आहे.