डोणे-गोलेवाडी : नशेच्या व्यसनातून बाहेर पडण्यासाठी कुटुंबीय आपल्या जवळच्या व्यक्तीला नशामुक्ती केंद्रात दाखल करतात. मात्र, डोणे-गोलेवाडी परिसरातील एका नशामुक्ती केंद्राबाबत काही नागरिक आणि संबंधित व्यक्तींच्या नातेवाईकांकडून गंभीर आरोप करण्यात येत असल्याची माहिती समोर आली आहे. उपचारासाठी हजारो रुपये घेतल्यानंतरही रुग्णांना योग्य सुविधा मिळत नसल्याचा, झोपण्याची पुरेशी व्यवस्था नसल्याचा तसेच केंद्रात अमानुष वर्तन आणि मारहाणीचे प्रकार होत असल्याचा दावा केला जात आहे.
या कथित प्रकारांशी संबंधित व्हिडीओ समोर आल्याचा दावा करण्यात येत असून, त्यामुळे नशामुक्ती केंद्रांच्या कार्यपद्धतीवर पुन्हा प्रश्न उपस्थित झाले आहेत. मात्र, या आरोपांची स्वतंत्र अधिकृत पुष्टी अद्याप झालेली नाही. संबंधित केंद्राची बाजू तसेच प्रशासन किंवा पोलिसांचे अधिकृत म्हणणे समोर आल्यानंतरच संपूर्ण चित्र स्पष्ट होऊ शकते.
डोणे-गोलेवाडी नशामुक्ती केंद्राबाबत नेमके आरोप काय?
मिळालेल्या माहितीनुसार, संबंधित नशामुक्ती केंद्रात दाखल असलेल्या व्यक्तींना पुरेशी झोपण्याची व्यवस्था नसल्याचा आरोप करण्यात आला आहे. काही व्यक्तींना एकाच ठिकाणी अत्यंत गैरसोयीच्या परिस्थितीत ठेवले जात असल्याचेही सांगण्यात येत आहे.
नशेच्या व्यसनातून मुक्त होण्यासाठी केंद्रात दाखल झालेल्या व्यक्तींना मानसिक आणि शारीरिक आधाराची गरज असते. अशा परिस्थितीत त्यांच्याशी गैरवर्तन किंवा मारहाण होत असल्यास हा अत्यंत गंभीर विषय ठरू शकतो.
काही नागरिकांनी केंद्रातील परिस्थितीबाबत प्रश्न उपस्थित केले असून, उपचाराच्या नावाखाली कुटुंबीयांकडून मोठी रक्कम घेतली जात असल्याचा दावाही करण्यात आला आहे.
१० ते १२ हजार रुपये भरूनही सुविधा अपुऱ्या?
संबंधित तक्रारीनुसार, काही रुग्णांच्या कुटुंबीयांकडून दरमहा सुमारे १० ते १२ हजार रुपये घेतले जात असल्याचा दावा केला जात आहे. पैसे भरूनही योग्य राहण्याची व्यवस्था, स्वच्छता आणि आवश्यक सुविधा मिळत नसल्याची तक्रार असल्याचे सांगण्यात येते.
मात्र, या शुल्काची अधिकृत रक्कम, केंद्राची फी संरचना आणि त्याबदल्यात कोणत्या सुविधा दिल्या जातात, याची स्वतंत्र कागदपत्रांवरून पडताळणी झालेली नाही.
त्यामुळे संबंधित केंद्राने शुल्काची माहिती, रुग्णांना दिल्या जाणाऱ्या सुविधा आणि उपचार पद्धतीबाबत पारदर्शक माहिती सार्वजनिक करणे महत्त्वाचे ठरू शकते.
कथित व्हिडीओमुळे प्रश्नचिन्ह
या प्रकरणाशी संबंधित असल्याचा दावा केला जाणारा एक व्हिडीओ चर्चेत असल्याचे सांगण्यात येत आहे. व्हिडीओमध्ये केंद्रातील काही व्यक्तींशी कथित गैरवर्तन किंवा मारहाणीचे दृश्य असल्याचा दावा करण्यात येत आहे.
मात्र, कोणताही व्हिडीओ पाहताना त्याचा संदर्भ, तारीख, ठिकाण आणि त्यातील व्यक्तींची ओळख यांची स्वतंत्र पडताळणी करणे आवश्यक आहे. केवळ सोशल मीडियावर व्हायरल झालेल्या व्हिडीओच्या आधारे कोणावरही गुन्हेगारी आरोप निश्चित करता येत नाहीत.
जर व्हिडीओमध्ये प्रत्यक्ष मारहाण किंवा अत्याचार झाल्याचे तपासात स्पष्ट झाले, तर संबंधित यंत्रणांनी कायद्यानुसार कारवाई करणे अपेक्षित आहे.
रुग्णांच्या सुरक्षिततेचा प्रश्न ऐरणीवर
नशामुक्ती केंद्रात दाखल होणाऱ्या व्यक्ती अनेकदा व्यसनामुळे शारीरिक आणि मानसिकदृष्ट्या संवेदनशील अवस्थेत असतात. त्यामुळे त्यांच्यासोबत सुरक्षित आणि सन्मानपूर्वक वर्तन होणे आवश्यक आहे.
रुग्णांना मारहाण करणे, धमकावणे किंवा अमानुष परिस्थितीत ठेवणे हे उपचाराचा भाग असू शकत नाही. कोणत्याही केंद्रात अशा प्रकारच्या तक्रारी असल्यास त्यांची स्वतंत्र चौकशी होणे गरजेचे आहे.
प्रशासनाने काय तपासावे?
डोणे-गोलेवाडी परिसरातील संबंधित नशामुक्ती केंद्राबाबत तक्रारी खऱ्या असल्यास प्रशासनाने केंद्राची प्रत्यक्ष पाहणी करण्याची गरज आहे. केंद्राची नोंदणी, परवानग्या, रुग्णांची संख्या, कर्मचारी, डॉक्टर किंवा समुपदेशकांची उपलब्धता, औषधोपचाराची व्यवस्था आणि स्वच्छता यांची तपासणी केली जाऊ शकते.
तसेच रुग्णांकडून घेतले जाणारे शुल्क, त्याची पावती आणि कुटुंबीयांना दिलेली माहिती याचीही पडताळणी होणे आवश्यक आहे.
तक्रारींमध्ये मारहाणीचे आरोप असल्यास संबंधित रुग्णांची स्वतंत्रपणे चौकशी करून त्यांचे जबाब नोंदवणे महत्त्वाचे ठरू शकते. आवश्यक असल्यास वैद्यकीय तपासणी आणि उपलब्ध व्हिडीओ किंवा इतर पुराव्यांचीही तपासणी केली जाऊ शकते.
नातेवाईकांनी काय काळजी घ्यावी?
नशामुक्ती केंद्रात व्यक्तीला दाखल करण्यापूर्वी कुटुंबीयांनी केंद्राची अधिकृत माहिती आणि सुविधा तपासणे आवश्यक आहे. केंद्राची नोंदणी आहे का, प्रशिक्षित कर्मचारी आहेत का, डॉक्टरांची उपलब्धता आहे का आणि आपत्कालीन परिस्थितीत कोणती व्यवस्था आहे, याची माहिती घेणे महत्त्वाचे आहे.
कुटुंबीयांनी नियमितपणे रुग्णाची भेट घेऊन त्याची प्रकृती आणि मानसिक स्थिती जाणून घ्यावी. अचानक भेटीवर बंदी, कुटुंबीयांशी संपर्क रोखणे, पैशांची स्पष्ट पावती न देणे किंवा रुग्णाला भेटू न देणे यासारख्या बाबी आढळल्यास त्याबाबत संबंधित अधिकाऱ्यांकडे चौकशी करता येऊ शकते.
मारहाण किंवा गंभीर गैरवर्तनाचा संशय असल्यास पुरावे सुरक्षित ठेवणे आणि योग्य कायदेशीर मार्गाचा अवलंब करणे महत्त्वाचे आहे.
तक्रार असल्यास प्रशासनाकडे दाद मागण्याचा मार्ग
महाराष्ट्र शासनाच्या तक्रार निवारण व्यवस्थेत नागरिकांना संबंधित विभागाकडे तक्रार दाखल करण्याची सुविधा उपलब्ध आहे. तक्रार दाखल केल्यानंतर टोकन क्रमांक मिळतो आणि त्याद्वारे तक्रारीचा पाठपुरावा करता येतो.
तक्रारीत केंद्राचे नाव, ठिकाण, रुग्णाचे नाव, दाखल केल्याची तारीख, भरलेली रक्कम, उपलब्ध पावत्या, फोटो किंवा व्हिडीओ आणि कथित गैरवर्तनाची तारीख यासारखी माहिती उपलब्ध असल्यास ती जोडणे उपयुक्त ठरू शकते.
नशामुक्ती केंद्रे उपचारासाठी, त्रासासाठी नव्हेत
नशेच्या व्यसनातून बाहेर पडण्यासाठी उपचार घेणाऱ्या व्यक्तींना सुरक्षित वातावरण, समुपदेशन, वैद्यकीय देखरेख आणि कुटुंबाचा आधार आवश्यक असतो. उपचाराच्या नावाखाली रुग्णांशी अमानुष वर्तन होत असल्याचा आरोप असल्यास त्याकडे दुर्लक्ष करता येणार नाही.
डोणे-गोलेवाडीतील संबंधित नशामुक्ती केंद्राबाबत करण्यात आलेले आरोप सत्य आहेत की नाही, हे अधिकृत चौकशीतून स्पष्ट होणे आवश्यक आहे. केंद्र प्रशासनानेही या आरोपांवर आपली बाजू स्पष्ट करणे गरजेचे आहे.
निष्कर्ष : डोणे-गोलेवाडी नशामुक्ती केंद्राबाबत करण्यात येत असलेल्या आरोपांची निष्पक्ष चौकशी होणे, रुग्णांची सुरक्षितता तपासणे आणि दोष आढळल्यास नियमानुसार कारवाई करणे आवश्यक आहे. उपचारासाठी पैसे देणाऱ्या कुटुंबीयांना पारदर्शक माहिती आणि रुग्णांना सन्मानपूर्वक व सुरक्षित वातावरण मिळणे हा या प्रकरणातील महत्त्वाचा मुद्दा आहे.