भारतीय लष्कराचे प्रमुख (COAS) जनरल धीरज सेठ यांचा रशिया दौरा 16 सप्टेंबरपासून सुरू झाला आहे. 16 ते 18 सप्टेंबर 2026 या कालावधीत होणाऱ्या या अधिकृत दौऱ्याचा उद्देश भारत आणि रशिया यांच्यातील दीर्घकालीन संरक्षण सहकार्य तसेच लष्कर-ते-लष्कर संबंध अधिक मजबूत करणे हा आहे.
या तीन दिवसांच्या दौऱ्यात जनरल धीरज सेठ मॉस्को आणि सेंट पीटर्सबर्ग येथे विविध महत्त्वाच्या लष्करी आणि संरक्षण संस्थांना भेटी देणार आहेत. रशियन लष्कराच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांशी चर्चा, संरक्षण उद्योग आणि खरेदीशी संबंधित विषयांवर संवाद तसेच लष्करी प्रशिक्षण आणि व्यावसायिक सहकार्य यावर या दौऱ्यात भर राहणार आहे.
दौऱ्यादरम्यान जनरल धीरज सेठ यांना औपचारिक गार्ड ऑफ ऑनर देण्यात येणार असून ते मॉस्कोमधील ‘टॉम्ब ऑफ द अननोन सोल्जर’ येथे शहीद सैनिकांना श्रद्धांजली अर्पण करतील. भारत-रशिया लष्करी संबंधांच्या दृष्टीने या दौऱ्याला महत्त्वाचे स्थान आहे.
जनरल धीरज सेठ रशिया दौऱ्याचा मुख्य उद्देश काय?
जनरल धीरज सेठ रशिया दौरा हा भारत आणि रशिया यांच्यातील संरक्षण भागीदारी अधिक दृढ करण्याच्या उद्देशाने आयोजित करण्यात आला आहे. दोन्ही देशांच्या लष्करांमध्ये अनेक वर्षांपासून व्यावसायिक आणि संस्थात्मक संबंध आहेत.
या दौऱ्यात दोन्ही बाजू परस्पर हिताच्या मुद्द्यांवर चर्चा करतील. लष्करी प्रशिक्षण, व्यावसायिक सहकार्य आणि आधुनिक लष्करी घडामोडी यांसारख्या विषयांवर वरिष्ठ पातळीवर विचारांची देवाणघेवाण होणार आहे.
लष्कराच्या वरिष्ठ नेतृत्वामधील अशा भेटीमुळे दोन्ही देशांना एकमेकांच्या अनुभवांची आणि दृष्टिकोनांची माहिती मिळते. त्याचबरोबर भविष्यातील सहकार्याच्या शक्यता निश्चित करण्यासाठीही अशा चर्चा उपयुक्त ठरतात.
रशियन लँड फोर्सेसच्या प्रमुखांशी चर्चा
जनरल धीरज सेठ रशियन लँड फोर्सेसचे कमांडर-इन-चीफ कर्नल जनरल आंद्रेई निकोलायेविच मोर्दविचेव यांची भेट घेणार आहेत.
या बैठकीत परस्पर हिताच्या विविध मुद्द्यांवर चर्चा होईल. विशेषतः व्यावसायिक लष्करी सहकार्य आणि प्रशिक्षणाशी संबंधित विषयांवर संवाद होण्याची शक्यता आहे.
दोन्ही देशांच्या लष्करांमधील थेट संवादामुळे प्रशिक्षण पद्धती, अनुभव आणि आधुनिक लष्करी आव्हानांबाबत विचारांची देवाणघेवाण होऊ शकते.
रशियन संरक्षण मंत्रालयाच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांशी संवाद
मॉस्कोमध्ये जनरल धीरज सेठ रशियाच्या संरक्षण मंत्रालयातील वरिष्ठ अधिकाऱ्यांशीही चर्चा करणार आहेत. यामध्ये संरक्षण उद्योग आणि संरक्षण खरेदीशी संबंधित जबाबदारी असलेले उपसंरक्षण मंत्री वासिली सर्गेयेविच ओस्माकोव्ह यांच्याशी संवादाचा समावेश आहे.
भारत आणि रशिया यांच्यातील संरक्षण संबंधांमध्ये संरक्षण उद्योग आणि उपकरणांची खरेदी हा महत्त्वाचा भाग राहिला आहे. त्यामुळे या पातळीवरील संवादाला विशेष महत्त्व आहे.
दौऱ्यात आधुनिक लष्करी घडामोडी आणि संरक्षण सहकार्य वाढवण्याच्या संभाव्य मार्गांवर दोन्ही बाजू आपले अनुभव आणि दृष्टिकोन मांडतील.
संरक्षण उद्योग आणि खरेदीवर चर्चा
संरक्षण क्षेत्रातील सहकार्य केवळ लष्करी उपकरणांपुरते मर्यादित नसते. प्रशिक्षण, तंत्रज्ञान, देखभाल, औद्योगिक सहकार्य आणि संरक्षण खरेदी यांचाही त्यात समावेश असतो.
जनरल धीरज सेठ आणि रशियन अधिकाऱ्यांमधील चर्चेमुळे या क्षेत्रांमध्ये सुरू असलेल्या सहकार्याबाबत विचारांची देवाणघेवाण करण्याची संधी मिळणार आहे.
यामुळे भारत-रशिया संरक्षण भागीदारीतील विद्यमान संस्थात्मक संपर्क कायम ठेवण्यास मदत होऊ शकते.
मॉस्कोतील नॅशनल डिफेन्स कंट्रोल सेंटरला भेट
जनरल धीरज सेठ मॉस्को येथील नॅशनल डिफेन्स कंट्रोल सेंटरलाही भेट देणार आहेत. या भेटीदरम्यान ते रशियाच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांशी संवाद साधतील.
या संस्थात्मक भेटीमुळे रशियाच्या संरक्षण व्यवस्थेबाबत आणि आधुनिक लष्करी घडामोडींबाबत व्यावसायिक दृष्टिकोन समजून घेण्याची संधी मिळेल.
अशा भेटी लष्करी राजनयाचा महत्त्वाचा भाग मानल्या जातात. वरिष्ठ लष्करी अधिकाऱ्यांमधील नियमित संवादामुळे परस्पर समज वाढवणे आणि संस्थात्मक संबंध मजबूत ठेवणे शक्य होते.
मॉस्कोमधील कार्यक्रमात औपचारिक तसेच व्यावसायिक स्वरूपाच्या विविध बैठका आणि भेटींचा समावेश आहे.
टॉम्ब ऑफ द अननोन सोल्जर येथे श्रद्धांजली
रशिया दौऱ्यादरम्यान जनरल धीरज सेठ मॉस्कोमधील टॉम्ब ऑफ द अननोन सोल्जर येथे शहीद सैनिकांना श्रद्धांजली अर्पण करतील.
यापूर्वी त्यांना औपचारिक गार्ड ऑफ ऑनर देण्यात येणार आहे. लष्करी परंपरेनुसार अशा कार्यक्रमांना विशेष महत्त्व असते.
शहीद सैनिकांना श्रद्धांजली अर्पण करण्याचा कार्यक्रम हा दौऱ्याच्या औपचारिक भागाचा महत्त्वाचा घटक आहे. त्यानंतर जनरल धीरज सेठ विविध रशियन लष्करी आणि संरक्षण अधिकाऱ्यांशी चर्चा करतील.
सेंट पीटर्सबर्गमध्ये लष्करी अकादमीला भेट
मॉस्कोतील कार्यक्रमानंतर जनरल धीरज सेठ सेंट पीटर्सबर्ग येथेही जाणार आहेत. तेथील मिखाइलोव्स्काया मिलिटरी आर्टिलरी अकादमीला ते भेट देतील.
या भेटीदरम्यान अकादमीच्या नेतृत्वाशी आणि प्राध्यापकांशी त्यांचा संवाद होणार आहे. लष्करी शिक्षण, प्रशिक्षण आणि व्यावसायिक कौशल्य विकासाच्या दृष्टीने ही भेट महत्त्वाची आहे.
लष्करी अकादम्या भविष्यातील लष्करी नेतृत्व तयार करण्यासाठी महत्त्वाची भूमिका बजावतात. त्यामुळे अशा संस्थांमधील संवादातून लष्करी शिक्षण आणि प्रशिक्षणाच्या विविध पद्धतींबाबत अनुभवांची देवाणघेवाण होऊ शकते.
लष्करी प्रशिक्षणाला महत्त्व
भारत-रशिया लष्करी सहकार्यामध्ये प्रशिक्षण आणि व्यावसायिक देवाणघेवाणीला महत्त्व आहे. वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या भेटीमुळे दोन्ही देशांच्या लष्करी संस्थांमधील संपर्क वाढवण्यास मदत होते.
आधुनिक युद्धपद्धती, तंत्रज्ञानातील बदल आणि बदलते सुरक्षा वातावरण यामुळे लष्करी प्रशिक्षणाचे स्वरूपही सतत विकसित होत आहे. अशा परिस्थितीत दोन्ही देशांमधील अनुभवांची देवाणघेवाण उपयुक्त ठरू शकते.
भारत-रशिया संरक्षण संबंधांचे महत्त्व
भारत आणि रशिया यांच्यातील संरक्षण संबंध अनेक दशकांपासून कायम आहेत. या संबंधांमध्ये लष्करी उपकरणे, प्रशिक्षण, संरक्षण उद्योग, लष्करी सराव आणि वरिष्ठ अधिकाऱ्यांमधील संवादाचा समावेश आहे.
दोन्ही देशांच्या लष्करांमधील थेट संपर्कामुळे संरक्षण सहकार्याला संस्थात्मक आधार मिळतो. वरिष्ठ लष्करी नेतृत्वाच्या भेटी अशा संबंधांमध्ये सातत्य राखण्यास मदत करतात.
सध्याच्या दौऱ्यात लष्करी सहकार्याबरोबरच संरक्षण उद्योग, खरेदी, प्रशिक्षण आणि आधुनिक लष्करी घडामोडींवर चर्चा होणार असल्याने त्याचा व्याप्ती व्यापक आहे.
लष्करी राजनयातून सहकार्य मजबूत करण्याचा प्रयत्न
लष्करी राजनय म्हणजे संरक्षण आणि लष्करी संस्थांमधील संवादाच्या माध्यमातून परस्पर समज आणि सहकार्य वाढवणे. वरिष्ठ लष्करी अधिकाऱ्यांच्या परदेश दौऱ्यांमध्ये या संवादाला महत्त्वाचे स्थान असते.
जनरल धीरज सेठ यांच्या रशिया दौऱ्यात रशियन लष्कराचे वरिष्ठ अधिकारी, संरक्षण मंत्रालयाचे अधिकारी आणि लष्करी शिक्षण संस्थांचे प्रतिनिधी यांच्याशी संवाद होणार आहे.
यामुळे भारत-रशिया लष्करांमधील विद्यमान संबंधांना पुढे नेण्यासाठी विविध संस्थात्मक संपर्कांना चालना मिळू शकते.
भविष्यातील संरक्षण सहकार्याच्या शक्यता
दौऱ्यातील चर्चांमधून प्रशिक्षण, व्यावसायिक लष्करी देवाणघेवाण, संरक्षण उद्योग आणि खरेदी यांसारख्या क्षेत्रांमध्ये पुढील सहकार्याच्या शक्यतांवर विचार केला जाऊ शकतो.
मॉस्को आणि सेंट पीटर्सबर्गमधील विविध भेटी या संरक्षण संबंधांच्या वेगवेगळ्या पैलूंना जोडतात. एका बाजूला वरिष्ठ लष्करी नेतृत्वाशी चर्चा होत असताना दुसऱ्या बाजूला संरक्षण प्रशासन आणि लष्करी शिक्षण संस्थांशी संवाद साधला जाणार आहे.
निष्कर्ष
जनरल धीरज सेठ रशिया दौरा 16 ते 18 सप्टेंबर 2026 दरम्यान होत असून, त्याचा मुख्य उद्देश भारत-रशिया संरक्षण सहकार्य आणि लष्कर-ते-लष्कर संबंध अधिक मजबूत करणे हा आहे.
या दौऱ्यात रशियन लँड फोर्सेसच्या वरिष्ठ नेतृत्वासोबत चर्चा, रशियन संरक्षण मंत्रालयाच्या अधिकाऱ्यांशी संवाद, नॅशनल डिफेन्स कंट्रोल सेंटरला भेट आणि सेंट पीटर्सबर्गमधील मिखाइलोव्स्काया मिलिटरी आर्टिलरी अकादमीचा दौरा यांचा समावेश आहे.
लष्करी प्रशिक्षण, व्यावसायिक सहकार्य, संरक्षण उद्योग, खरेदी आणि आधुनिक लष्करी घडामोडी यांसारख्या विषयांवरील संवादामुळे दोन्ही देशांमधील दीर्घकालीन संरक्षण संबंधांना पुढे नेण्यासाठी एक महत्त्वाचा मंच उपलब्ध झाला आहे.