महाराष्ट्रातील तीन विद्यापीठांत ‘कुलपती पदक’; राज्यपालांकडून प्रत्येकी १० लाख

महाराष्ट्रातील विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण गुणवत्तेला प्रोत्साहन देण्यासाठी मुंबई विद्यापीठ, सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ आणि राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज नागपूर विद्यापीठात ‘कुलपती पदक’ (Chancellor’s Medal) सुरू करण्यात येणार आहे. राज्यपाल आणि राज्यातील विद्यापीठांचे कुलपती जिष्णू देव वर्मा यांच्या पुढाकारातून ही योजना राबवली जाणार आहे. या उपक्रमासाठी राज्यपालांनी तिन्ही विद्यापीठांना प्रत्येकी १० लाख रुपयांचे प्रतीकात्मक धनादेश दिले.

तीन विद्यापीठांमध्ये ‘कुलपती पदक’ सुरू होणार

मुंबईतील राजभवन येथे बुधवारी झालेल्या कार्यक्रमात राज्यपाल जिष्णू देव वर्मा यांनी मुंबई विद्यापीठ, सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ आणि नागपूर विद्यापीठाच्या कुलगुरूंना प्रत्येकी १० लाख रुपयांचे धनादेश सुपूर्द केले.

हे पदक केवळ परीक्षेतील गुण किंवा शैक्षणिक कामगिरीच्या आधारावर दिले जाणार नाही. विद्यार्थ्याच्या व्यक्तिमत्त्वाचा सर्वांगीण विकास आणि विद्यापीठासाठी केलेले विशेष योगदान यालाही महत्त्व दिले जाणार आहे.

राज्यपालांनी पदकासाठी निवड प्रक्रिया पारदर्शक आणि गुणवत्तेवर आधारित असावी, अशी अपेक्षा व्यक्त केली. त्यामुळे विद्यार्थ्यांना विविध क्षेत्रांत चांगली कामगिरी करण्यासाठी प्रेरणा मिळेल.

कोणत्या विद्यार्थ्यांना मिळू शकते संधी?

‘कुलपती पदका’साठी विद्यार्थ्यांच्या विविध गुणांचा विचार केला जाणार आहे. यामध्ये शैक्षणिक गुणवत्ता, नेतृत्वगुण, नाविन्यपूर्ण कल्पना, क्रीडा, सांस्कृतिक क्षेत्रातील कामगिरी आणि सामाजिक कार्य यांचा समावेश असेल.

विद्यापीठासाठी विशेष योगदान देणाऱ्या विद्यार्थ्यांनाही या सन्मानासाठी पात्र ठरवले जाऊ शकते. त्यामुळे अभ्यासाबरोबरच इतर क्षेत्रांत सक्रिय असलेल्या विद्यार्थ्यांनाही मोठी संधी मिळणार आहे.

विद्यार्थ्यांमध्ये उत्कृष्टतेची भावना निर्माण करण्याचा उद्देश

‘कुलपती पदक’ हा विद्यार्थ्यांमध्ये सकारात्मक स्पर्धा निर्माण करण्यासाठी महत्त्वाचा उपक्रम ठरू शकतो. विद्यार्थ्यांनी स्वतःसाठी मोठी उद्दिष्टे निश्चित करून त्यासाठी प्रयत्न करावेत, हा या योजनेमागील मुख्य उद्देश आहे.

राज्यपालांच्या सचिव डॉ. प्रशांत नारनवरे यांनी सांगितले की, हे पदक केवळ वर्गातील किंवा परीक्षेतील यशाचे प्रतीक न राहता विद्यार्थ्यांच्या विविध क्षेत्रांतील उत्कृष्टतेचे प्रतीक बनावे.

वर्गखोली, प्रयोगशाळा, क्रीडांगण, सांस्कृतिक मंच, सामाजिक सेवा आणि संशोधन-नाविन्य अशा विविध क्षेत्रांतील कामगिरीला या सन्मानातून प्रोत्साहन मिळावे, अशी अपेक्षा आहे.

उच्च शिक्षण आणि उद्योग यांच्यातील सहकार्यावर भर

या कार्यक्रमात राज्यपालांनी ‘Institute of Higher and Digital Learning: Industry-Academia Collaboration for Improving Employability’ या उपक्रमाचीही सुरुवात केली.

आज रोजगाराचे स्वरूप वेगाने बदलत आहे. त्यामुळे विद्यापीठांनी उद्योग क्षेत्राच्या गरजा समजून घेऊन त्यानुसार विद्यार्थ्यांना तयार करणे आवश्यक असल्याचे राज्यपालांनी सांगितले.

अभ्यासक्रम, कौशल्य विकास, इंटर्नशिप, अप्रेंटिसशिप, संशोधन आणि नाविन्यपूर्ण उपक्रम यांचा उद्योग क्षेत्राशी अधिक चांगला समन्वय साधण्यावर त्यांनी भर दिला.

नव्या तंत्रज्ञानाचे ज्ञान आवश्यक

विद्यार्थ्यांना भविष्यातील रोजगाराच्या संधींसाठी नवीन तंत्रज्ञानाचे मूलभूत ज्ञान असणे आवश्यक असल्याचेही राज्यपालांनी स्पष्ट केले.

यामध्ये कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), मशीन लर्निंग, डेटा अॅनालिटिक्स, रोबोटिक्स, सायबरसुरक्षा, क्लाउड कम्प्युटिंग आणि ग्रीन टेक्नॉलॉजी यांसारख्या क्षेत्रांचा समावेश आहे.

विद्यापीठांनी विद्यार्थ्यांना केवळ पदवी मिळवून देण्याऐवजी बदलत्या रोजगार बाजारपेठेसाठी आवश्यक कौशल्ये विकसित करण्यास मदत करावी, असा संदेश या कार्यक्रमातून देण्यात आला.

सामाजिक उपक्रमांमध्ये विद्यापीठांचा सहभाग वाढवणार

शिक्षणाबरोबरच समाजाप्रती असलेली जबाबदारी विद्यापीठांनी पार पाडावी, असेही राज्यपालांनी सांगितले.

महाराष्ट्रातील विद्यापीठांनी ‘टीबीमुक्त महाराष्ट्र अभियान’, ‘नशामुक्त भारत अभियान’ आणि राज्यातील लुप्त होत चाललेल्या कला व पारंपरिक वारशाचे जतन आणि पुनरुज्जीवन यांसारख्या उपक्रमांमध्ये सक्रिय सहभाग घ्यावा, अशी अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली.

विद्यापीठे ही केवळ शिक्षणाची केंद्रे नसून समाजाच्या विकासात महत्त्वाची भूमिका बजावणाऱ्या संस्था आहेत. त्यामुळे विद्यार्थ्यांना सामाजिक जबाबदारीची जाणीव करून देण्याची गरजही अधोरेखित करण्यात आली.

तेलंगणातील अनुभवातून महाराष्ट्रात उपक्रमाची सुरुवात

राज्यपालांचे सचिव डॉ. प्रशांत नारनवरे यांनी आपल्या स्वागतपर भाषणात ‘कुलपती पदक’ उपक्रमाची पार्श्वभूमी स्पष्ट केली.

जिष्णू देव वर्मा यांनी तेलंगणाचे राज्यपाल असताना गुणवंत विद्यार्थ्यांना प्रोत्साहन देण्यासाठी अशाच प्रकारचा उपक्रम सुरू केला होता. महाराष्ट्राचे राज्यपाल म्हणून पदभार स्वीकारल्यानंतर त्यांनी हा उपक्रम राज्यातील विद्यापीठांमध्ये राबवण्याची इच्छा व्यक्त केली.

आता मुंबई विद्यापीठ, सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ आणि राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज नागपूर विद्यापीठातून या संकल्पनेची अंमलबजावणी सुरू होत आहे.

कार्यक्रमाला विद्यापीठांचे प्रमुख उपस्थित

या कार्यक्रमाला मुंबई विद्यापीठाचे कुलगुरू प्रा. रवींद्र कुलकर्णी, राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज नागपूर विद्यापीठाच्या कुलगुरू डॉ. मनाली क्षीरसागर आणि सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठाचे कुलगुरू प्रा. सुरेश गोसावी उपस्थित होते.

याशिवाय विविध विद्यापीठांचे प्र-कुलगुरू, संचालक, अधिष्ठाता आणि प्राचार्य, उद्योग व शिक्षण क्षेत्रातील प्रतिनिधी, माजी विद्यार्थी, क्रीडा पुरस्कार विजेते आणि वरिष्ठ अधिकारी कार्यक्रमाला उपस्थित होते.

निष्कर्ष

महाराष्ट्रातील तीन प्रमुख विद्यापीठांमध्ये सुरू होणारे ‘कुलपती पदक’ विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासाला प्रोत्साहन देणारे पाऊल ठरण्याची अपेक्षा आहे. अभ्यासातील गुणवत्तेसोबत नेतृत्व, क्रीडा, कला, सामाजिक कार्य आणि नाविन्यपूर्ण योगदानाला मान्यता मिळाल्याने विद्यार्थ्यांना विविध क्षेत्रांत उत्कृष्ट कामगिरी करण्याची प्रेरणा मिळू शकते.