नवी दिल्ली येथे ANTF National Conference अर्थात राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांच्या Anti-Narcotics Task Force (ANTF) प्रमुखांची तिसरी राष्ट्रीय परिषद 22 सप्टेंबर 2026 रोजी आयोजित करण्यात येणार आहे. केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह या दोन दिवसीय राष्ट्रीय परिषदेचे उद्घाटन करणार आहेत. अमली पदार्थांची तस्करी रोखणे, तस्करीची नेटवर्क आणि कार्टेल उद्ध्वस्त करणे तसेच नव्या प्रकारच्या सिंथेटिक ड्रग्स आणि ऑनलाइन माध्यमातून होणाऱ्या तस्करीला आळा घालणे या विषयांवर परिषदेत चर्चा होणार आहे.
नार्कोटिक्स कंट्रोल ब्युरो (NCB) आयोजित या परिषदेला 36 राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमधील ANTF प्रमुखांसह संबंधित केंद्रीय विभाग आणि इतर भागधारकांचे प्रतिनिधी उपस्थित राहणार आहेत.
या परिषदेत Narcotics Control Vision Document 2026-2029 मध्ये निश्चित केलेल्या उद्दिष्टांच्या अंमलबजावणीचा आढावा घेतला जाणार आहे. या तीन वर्षांच्या आराखड्यात अमली पदार्थ नियंत्रणासाठी समन्वयित आणि वेळबद्ध उपाययोजनांवर भर देण्यात आला आहे.
ANTF National Conference मध्ये कोणत्या मुद्द्यांवर चर्चा होणार?
यंदाच्या परिषदेसाठी “United Resolve, Shared Responsibility” ही संकल्पना ठेवण्यात आली आहे. राज्ये, केंद्रशासित प्रदेश आणि केंद्रीय यंत्रणांनी एकत्रितपणे काम करून अमली पदार्थांची तस्करी आणि गैरवापर रोखण्यावर परिषदेत भर दिला जाणार आहे.
अमली पदार्थांविरोधातील कारवाई केवळ जप्तीपुरती मर्यादित न ठेवता तस्करीच्या संपूर्ण साखळीवर लक्ष केंद्रित करण्याबाबत चर्चा होणार आहे.
यामध्ये तस्करीची नेटवर्क, आर्थिक व्यवहार, पुरवठा साखळी, सिंथेटिक ड्रग्स तयार करणाऱ्या बेकायदेशीर प्रयोगशाळा आणि डिजिटल माध्यमांचा वापर यांचा समावेश आहे.
चार प्रमुख धोरणात्मक स्तंभ
Narcotics Control Vision Document 2026-2029 मध्ये अमली पदार्थ नियंत्रणासाठी चार प्रमुख क्षेत्रांवर भर देण्यात आला आहे.
- अंमलबजावणी, गुप्तचर माहिती आणि ऑपरेशन्स
- Precursor आणि Synthetic Drugs नियंत्रण
- मागणी कमी करणे आणि हानी कमी करणे
- क्षमता वाढवणे आणि समन्वय
या चौकटीच्या आधारे पुढील तीन वर्षांत विविध सरकारी यंत्रणांसाठी उद्दिष्टे आणि जबाबदाऱ्या निश्चित करण्यात आल्या आहेत.
ड्रग कार्टेल आणि तस्करी नेटवर्कवर विशेष लक्ष
परिषदेत अमली पदार्थांच्या तस्करीशी संबंधित नेटवर्क आणि कार्टेलचा शोध घेऊन त्यांच्यावर कारवाई करण्यावर विशेष चर्चा होणार आहे.
तस्करी करणाऱ्या संघटित गटांची कार्यपद्धती बदलत असल्याने तपास यंत्रणांसमोरही नवीन आव्हाने निर्माण झाली आहेत. त्यामुळे राज्य ANTF, NCB आणि इतर संबंधित यंत्रणांमध्ये माहितीची देवाणघेवाण आणि समन्वय मजबूत करण्यावर भर दिला जाणार आहे.
केंद्रीय सरकारने जून 2026 मध्ये प्रसिद्ध केलेल्या तीन वर्षांच्या Vision Documentमध्ये सिंथेटिक ड्रग्स, डार्कनेट आणि तंत्रज्ञानाच्या माध्यमातून होणाऱ्या तस्करीसह उपचार, पुनर्वसन आणि जनजागृतीचाही समावेश केला आहे.
सिंथेटिक ड्रग्स आणि ‘क्लॅन लॅब्स’
परिषदेत synthetic drugs आणि त्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या बेकायदेशीर प्रयोगशाळांवरही चर्चा होणार आहे.
सिंथेटिक ड्रग्स म्हणजे रासायनिक प्रक्रियेतून तयार केली जाणारी अमली किंवा मनावर परिणाम करणारी पदार्थांची श्रेणी. अशा पदार्थांच्या निर्मितीचे ठिकाण शोधणे आणि त्यांच्यावर कारवाई करणे हे अंमली पदार्थ नियंत्रणातील महत्त्वाचे आव्हान आहे.
यासाठी गुप्तचर माहिती, वैज्ञानिक तपास पद्धती आणि विविध यंत्रणांमधील समन्वयाचा वापर कसा वाढवता येईल, यावर परिषदेत विचार केला जाणार आहे.
Darknet आणि Crypto Investigation वरही चर्चा
अमली पदार्थांच्या तस्करीसाठी इंटरनेटवरील काही लपवलेल्या नेटवर्कचा आणि क्रिप्टोकरन्सी व्यवहारांचा वापर होऊ शकतो. त्यामुळे Darknet आणि Crypto Investigation हा परिषदेत स्वतंत्र तांत्रिक सत्राचा विषय आहे.
Darknet म्हणजे इंटरनेटचा असा भाग जो सामान्य सर्च इंजिनमधून सहज उपलब्ध होत नाही. त्याचा वापर काही बेकायदेशीर व्यवहारांसाठीही केला जाऊ शकतो.
क्रिप्टोकरन्सी व्यवहारांचा मागोवा घेणे आणि डिजिटल पुरावे तपासणे यासाठी तपास यंत्रणांना विशेष तांत्रिक कौशल्याची आवश्यकता असते.
भारताच्या 2026–2029 च्या Narcotics Control Vision Documentमध्ये राज्य ANTFsमध्ये Darknet आणि Cryptocurrency Cells उभारण्याचा तसेच तंत्रज्ञान आणि AI-आधारित विश्लेषणाचा वापर वाढवण्याचा उल्लेख आहे.
परिषदेत आठ तांत्रिक सत्रे
दोन दिवसीय राष्ट्रीय परिषदेत एकूण आठ तांत्रिक सत्रे आयोजित केली जाणार आहेत. या सत्रांमध्ये धोरणात्मक नियोजनापासून प्रत्यक्ष अंमलबजावणीपर्यंत विविध विषयांचा समावेश आहे.
महत्त्वाचे तांत्रिक विषय
परिषदेत खालील मुद्द्यांवर स्वतंत्र चर्चा होणार आहे:
- Narcotics Control Vision Document 2026-2029 आणि संस्थात्मक यंत्रणा
- तस्करीची नेटवर्क आणि कार्टेल उद्ध्वस्त करणे
- अमली पदार्थांची मागणी कमी करणे
- प्रतिबंध आणि पुनर्वसन
- अंमलबजावणी अधिक प्रभावी करण्याचे उपाय
- Precursor आणि Synthetic Drugs नियंत्रण
- बेकायदेशीर अमली पदार्थांच्या पिकांचा नाश आणि पर्यायी शेती
- Darknet आणि Crypto Investigation
या सत्रांमधून राज्ये आणि केंद्रीय यंत्रणांना पुढील काळातील कारवाईसाठी अधिक स्पष्ट कार्यपद्धती तयार करण्यास मदत होण्याची अपेक्षा आहे.
NCBच्या लखनऊ आणि देहरादून झोन कॉम्प्लेक्सची पायाभरणी
परिषदेच्या निमित्ताने अमित शाह लखनऊ आणि देहरादून येथील Narcotics Control Bureauच्या नवीन Zone Complexesची पायाभरणी करणार आहेत.
याशिवाय अमली पदार्थांविरोधात जनजागृती करण्यासाठी TVCs म्हणजेच दूरदर्शन/व्हिडिओ जाहिरातीही जारी करण्यात येणार आहेत.
परिषदेदरम्यान उत्कृष्ट कामगिरी करणाऱ्या राज्य किंवा केंद्रशासित प्रदेशातील ANTFचा गौरव करण्यात येणार आहे. तसेच NCBच्या नव्या स्वरूपातील वेबसाइटचेही उद्घाटन केले जाणार आहे.
या उपक्रमांमुळे NCB आणि राज्य ANTFs यांच्यातील संस्थात्मक संपर्क अधिक मजबूत करण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे.
राज्ये आणि केंद्राच्या यंत्रणांमध्ये समन्वयावर भर
अमली पदार्थांच्या तस्करीचे स्वरूप अनेक राज्ये आणि देशांच्या सीमांपर्यंत पोहोचू शकते. त्यामुळे एका यंत्रणेच्या स्वतंत्र कारवाईपेक्षा विविध राज्ये, केंद्रीय संस्था आणि इतर संबंधित विभागांमधील माहितीची देवाणघेवाण महत्त्वाची ठरते.
याच कारणामुळे परिषदेत whole-of-government approach वर भर देण्यात आला आहे.
जून 2026 मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या Vision Documentमध्येही केंद्र, राज्य सरकारे, कायदा अंमलबजावणी संस्था आणि इतर भागधारकांच्या समन्वयातून तीन वर्षांचा रोडमॅप राबवण्यावर भर देण्यात आला आहे.
मागणी कमी करणे आणि पुनर्वसन
अमली पदार्थ नियंत्रणामध्ये केवळ पुरवठा रोखणे पुरेसे नसून मागणी कमी करणे, प्रतिबंध, उपचार आणि पुनर्वसन यांनाही महत्त्व आहे.
त्यामुळे ANTF परिषदेत Demand Reduction, Prevention आणि Rehabilitation या विषयांवर स्वतंत्र सत्र ठेवण्यात आले आहे.
या दृष्टिकोनातून जनजागृती, प्रतिबंधात्मक उपाय आणि गरज असलेल्या व्यक्तींसाठी उपचार व पुनर्वसन यंत्रणा मजबूत करण्याबाबत चर्चा होणार आहे.
पुढील तीन वर्षांसाठी कृती आराखडा
ANTF National Conferenceचा एक प्रमुख उद्देश 2026 ते 2029 या कालावधीतील Narcotics Control Vision Documentमधील उद्दिष्टांची अंमलबजावणी अधिक प्रभावी करण्यासाठी राज्य आणि केंद्रीय यंत्रणांमध्ये समन्वय वाढवणे हा आहे.
यामध्ये तस्करीच्या नेटवर्कवर कारवाई, सिंथेटिक ड्रग्सचे नियंत्रण, बेकायदेशीर लागवड रोखणे, डिजिटल माध्यमांवरील तपास आणि मागणी कमी करण्यासाठी प्रतिबंधात्मक उपाय यांचा समावेश आहे.
केंद्र सरकारने यापूर्वीही या तीन वर्षांच्या आराखड्याला समन्वयित आणि वेळबद्ध अंमलबजावणीचे स्वरूप दिले आहे.
निष्कर्ष
ANTF National Conference 22 सप्टेंबर 2026 रोजी नवी दिल्ली येथे सुरू होणार असून राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांच्या 36 ANTF प्रमुखांचा सहभाग या परिषदेत राहणार आहे.
ड्रग कार्टेल उद्ध्वस्त करणे, सिंथेटिक ड्रग्स आणि बेकायदेशीर प्रयोगशाळांवर कारवाई, Darknet व Crypto Investigation, बेकायदेशीर लागवड रोखणे तसेच प्रतिबंध आणि पुनर्वसन यांसारखे विषय परिषदेत चर्चिले जाणार आहेत.
2026–2029 च्या Narcotics Control Vision Documentच्या पार्श्वभूमीवर ही परिषद राज्ये, केंद्र आणि संबंधित यंत्रणांमधील समन्वयासाठी एक महत्त्वाचे प्रशासकीय व्यासपीठ ठरणार आहे. परिषदेतून पुढील तीन वर्षांसाठी अमली पदार्थविरोधी कायदा अंमलबजावणी आणि समन्वय अधिक प्रभावी करण्यासाठी कृतीयोग्य उपायांवर चर्चा केली जाणार आहे.