रक्षा राज्यमंत्री संजय सेठ CENJOWS व्याख्यानाचे उद्घाटन करणार

रक्षा राज्यमंत्री संजय सेठ 1 सप्टेंबर 2026 रोजी नवी दिल्लीतील माणेकशॉ सेंटर येथे Centre for Joint Warfare Studies (CENJOWS)च्या दुसऱ्या वार्षिक ट्रायडेंट व्याख्यानाचे उद्घाटन करणार आहेत. यावेळी ते ‘Leveraging the Potential of Next Generation for Nation Building’ या विषयावर विशेष मार्गदर्शन करणार आहेत. संरक्षण दलांमधील संयुक्त कार्यपद्धती, आधुनिक युद्धतंत्र, नागरी-सैन्य सहकार्य आणि राष्ट्रनिर्मितीतील सशस्त्र दलांची भूमिका यावर या कार्यक्रमात महत्त्वपूर्ण चर्चा होणार आहे.

CENJOWSच्या वार्षिक व्याख्यानाचे आयोजन

CENJOWSच्या वर्धापनदिनानिमित्त या विशेष व्याख्यानाचे आयोजन करण्यात आले आहे. यावर्षीच्या कार्यक्रमाची मध्यवर्ती संकल्पना ‘National Resurgence through the Lens of Defence Forces’, म्हणजेच संरक्षण दलांच्या दृष्टिकोनातून राष्ट्राची नव्याने उभारणी, अशी आहे.

या कार्यक्रमात संरक्षण आणि राष्ट्रीय सुरक्षेशी संबंधित विविध महत्त्वाच्या मुद्द्यांवर वरिष्ठ लष्करी अधिकारी तसेच संरक्षण क्षेत्रातील तज्ज्ञ विचार मांडणार आहेत.

कार्यक्रमाचा उद्देश केवळ लष्करी क्षमतांवर चर्चा करणे नसून, बदलत्या सुरक्षाविषयक आव्हानांच्या पार्श्वभूमीवर देशाची एकत्रित शक्ती अधिक प्रभावीपणे कशी वापरता येईल, यावर विचारमंथन करणे हा आहे.

पुढील पिढीच्या क्षमतेवर संजय सेठ यांचे भाषण

रक्षा राज्यमंत्री संजय सेठ यांच्या विशेष भाषणाचा विषय ‘Leveraging the Potential of Next Generation for Nation Building’ असा आहे. पुढील पिढीतील तरुणांची क्षमता, तंत्रज्ञानाची वाढती भूमिका आणि आधुनिक कौशल्यांचा वापर राष्ट्राच्या विकासासाठी कसा करता येईल, यावर त्यांच्या भाषणात भर राहण्याची शक्यता आहे.

आजच्या काळात संरक्षण क्षेत्र झपाट्याने बदलत आहे. कृत्रिम बुद्धिमत्ता, आधुनिक तंत्रज्ञान, सायबर क्षमता आणि माहितीचा प्रभाव यामुळे भविष्यातील सुरक्षाव्यवस्थेचे स्वरूपही बदलत आहे. त्यामुळे तरुण पिढीला या बदलांसाठी तयार करणे हा राष्ट्रीय विकासाचा महत्त्वाचा भाग मानला जात आहे.

एअर मार्शल तेजिंदर सिंह यांचे Keynote Address

कार्यक्रमात Integrated Defence Staff चे Chief to Chairman Chiefs of Staff Committee आणि CENJOWSचे अध्यक्ष एअर मार्शल तेजिंदर सिंह प्रमुख भाषण करणार आहेत.

त्यांच्या भाषणाचा विषय ‘Emerging Contours of Jointness and Integration’ असा आहे. भारतीय संरक्षण दलांमध्ये अधिक समन्वय आणि एकत्रित कार्यपद्धती विकसित करण्याच्या गरजेवर या भाषणातून प्रकाश टाकला जाणार आहे.

भारतीय लष्कर, नौदल आणि हवाई दल यांच्यातील समन्वय मजबूत करणे हे आधुनिक संरक्षण व्यवस्थेतील महत्त्वाचे उद्दिष्ट आहे. तिन्ही दलांनी एकत्रितपणे काम केल्यास युद्धजन्य परिस्थितीत निर्णयक्षमता, संसाधनांचा वापर आणि प्रतिसादाची गती अधिक प्रभावी होऊ शकते.

‘Jointness’ म्हणजे काय?

‘Jointness’ म्हणजे लष्कराच्या विविध शाखांनी स्वतंत्रपणे काम करण्याऐवजी एकमेकांशी अधिक चांगला समन्वय साधून एकत्रितपणे कार्य करणे.

आधुनिक युद्धामध्ये जमिनीवरील कारवाईसोबतच समुद्र, आकाश, सायबर क्षेत्र आणि अवकाशाशी संबंधित क्षमतांचाही वापर वाढत आहे. त्यामुळे विविध संरक्षण यंत्रणांमध्ये मजबूत समन्वय असणे आवश्यक झाले आहे.

नागरी-सैन्य सहकार्यावरही चर्चा

कार्यक्रमात निवृत्त लेफ्टनंट जनरल राज शुक्ला ‘Civil-Military Fusion: The Way for National Growth’ या विषयावर विशेष भाषण करणार आहेत.

नागरी आणि सैन्य क्षेत्रातील क्षमता एकत्र आणून देशाच्या विकासाला चालना देण्याच्या संकल्पनेवर ते आपले विचार मांडतील. संरक्षण क्षेत्रातील संशोधन, तंत्रज्ञान, उद्योग, कौशल्य आणि पायाभूत सुविधांचा व्यापक राष्ट्रीय विकासासाठी उपयोग कसा होऊ शकतो, हा या चर्चेचा महत्त्वाचा भाग असेल.

भारताच्या संरक्षण क्षेत्रात स्वदेशी तंत्रज्ञान आणि उत्पादनाला वाढते महत्त्व मिळत आहे. त्यामुळे संरक्षण उद्योग, संशोधन संस्था, तंत्रज्ञान क्षेत्र आणि सशस्त्र दल यांच्यातील सहकार्य भविष्यात अधिक महत्त्वाचे ठरणार आहे.

Multi-Domain Operations आणि स्मार्ट युद्धतंत्र

भारतीय लष्कराचे Vice Chief of the Army Staff लेफ्टनंट जनरल संदीप जैन ‘Fighting Smartly: Multi-Domain Operations and The Concept of Jointness’ या विषयावर विशेष भाषण करतील.

‘Multi-Domain Operations’ म्हणजे एकाच वेळी अनेक क्षेत्रांमध्ये समन्वय साधून लष्करी कारवाई करणे. पारंपरिक जमिनीवरील युद्धासोबत हवाई, समुद्री, सायबर आणि इतर आधुनिक क्षेत्रांमध्येही क्षमता वापरणे यामध्ये समाविष्ट आहे.

आजच्या युद्धाचे स्वरूप पूर्वीपेक्षा अधिक गुंतागुंतीचे झाले आहे. त्यामुळे केवळ मोठ्या प्रमाणातील सैन्यबळापेक्षा अचूक माहिती, वेगवान निर्णय, आधुनिक तंत्रज्ञान आणि विविध दलांमधील समन्वय यांना अधिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे.

CENJOWSची संरक्षण क्षेत्रातील भूमिका

CENJOWSची स्थापना 2007 मध्ये Headquarters Integrated Defence Staffच्या मार्गदर्शनाखाली करण्यात आली. हे तीनही संरक्षण दलांशी संबंधित विचारमंच म्हणजेच tri-services think tank म्हणून कार्य करते.

संयुक्त युद्धपद्धती, राष्ट्रीय सुरक्षा आणि देशाच्या एकूण सामर्थ्याचा प्रभावी वापर यांसारख्या विषयांवर संशोधन, विश्लेषण आणि चर्चेसाठी CENJOWS व्यासपीठ उपलब्ध करून देते.

संरक्षण क्षेत्रातील बदलत्या आव्हानांचा अभ्यास करणे आणि त्यावर तज्ज्ञांमध्ये विचारविनिमय घडवून आणणे ही संस्थेची महत्त्वाची भूमिका आहे.

राष्ट्रनिर्मितीत संरक्षण दलांची वाढती भूमिका

या वार्षिक ट्रायडेंट व्याख्यानातून संरक्षण दलांकडे केवळ देशाच्या सीमांचे रक्षण करणारी यंत्रणा म्हणून न पाहता, व्यापक राष्ट्रनिर्मितीमध्ये त्यांची भूमिका कशी वाढू शकते, यावरही चर्चा होणार आहे.

आधुनिक संरक्षण व्यवस्था ही तंत्रज्ञान, संशोधन, उद्योग, शिक्षण आणि कौशल्य विकासाशी जोडली जात आहे. त्यामुळे राष्ट्रीय सुरक्षेला बळकटी देतानाच देशाच्या तांत्रिक आणि औद्योगिक क्षमतांना चालना देण्याची संधी निर्माण होत आहे.

या पार्श्वभूमीवर तरुण पिढीला आधुनिक तंत्रज्ञान, संशोधन आणि राष्ट्रीय सुरक्षेच्या गरजांशी जोडणे महत्त्वाचे ठरत आहे.

निष्कर्ष

रक्षा राज्यमंत्री संजय सेठ यांच्या हस्ते होणारे CENJOWSचे दुसरे वार्षिक ट्रायडेंट व्याख्यान भारतीय संरक्षण व्यवस्थेच्या भविष्यातील दिशेवर चर्चा करण्यासाठी महत्त्वाचे व्यासपीठ ठरणार आहे. संयुक्तता, आधुनिक युद्धतंत्र, नागरी-सैन्य सहकार्य आणि पुढील पिढीची क्षमता या चारही मुद्द्यांवर कार्यक्रमात विचारमंथन होणार आहे.

1 सप्टेंबरला नवी दिल्ली येथे होणाऱ्या या कार्यक्रमातून बदलत्या सुरक्षाव्यवस्थेला भारत कशा पद्धतीने सामोरा जात आहे आणि राष्ट्रनिर्मितीत संरक्षण दलांची भूमिका भविष्यात कशी विकसित होऊ शकते, याबाबत महत्त्वपूर्ण दृष्टिकोन समोर येण्याची अपेक्षा आहे.