पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी आज बिश्केक येथे झालेल्या शांघाय कोऑपरेशन ऑर्गनायझेशन (SCO) शिखर परिषदेदरम्यान इराणचे राष्ट्राध्यक्ष डॉ. मसूद पेझेश्कियन यांची द्विपक्षीय भेट घेतली. नरेंद्र मोदी-मसूद पेझेश्कियन भेट या चर्चेत भारत-इराण संबंधांसोबतच पश्चिम आशियातील अलीकडील संघर्षजन्य परिस्थितीवरही सविस्तर विचारविनिमय झाला.
या बैठकीत पंतप्रधान मोदी यांनी पश्चिम आशियातील वाढत्या तणावाबद्दल चिंता व्यक्त केली. सर्व संबंधित प्रश्न संवाद आणि राजनयाच्या माध्यमातून सोडवले जावेत, अशी भारताची सातत्यपूर्ण भूमिका त्यांनी पुन्हा स्पष्ट केली. तसेच या प्रदेशात दीर्घकालीन शांतता आणि स्थैर्य निर्माण करण्यासाठी सातत्याने प्रयत्न करण्याची गरज त्यांनी अधोरेखित केली.
नरेंद्र मोदी-मसूद पेझेश्कियन भेटीत भारत-इराण संबंधांवर चर्चा
SCO शिखर परिषदेच्या पार्श्वभूमीवर झालेल्या या बैठकीत भारत आणि इराणमधील द्विपक्षीय संबंधांचा आढावा घेण्यात आला.
भारत आणि इराण यांच्यात ऐतिहासिक आणि दीर्घकालीन संबंध आहेत. व्यापार, ऊर्जा, संपर्क व्यवस्था आणि प्रादेशिक सहकार्य यांसारख्या विविध क्षेत्रांमध्ये दोन्ही देशांमध्ये संवाद सुरू आहे.
पंतप्रधान मोदी आणि राष्ट्राध्यक्ष पेझेश्कियन यांनी द्विपक्षीय संबंध अधिक मजबूत करण्याच्या दिशेने चर्चा केली. बदलत्या प्रादेशिक परिस्थितीत भारत आणि इराणमधील संवादाचे महत्त्वही या बैठकीत अधोरेखित झाले.
या भेटीमुळे दोन्ही देशांच्या वरिष्ठ नेतृत्वाला परस्परांच्या भूमिका आणि प्रादेशिक घडामोडींवर थेट चर्चा करण्याची संधी मिळाली.
पश्चिम आशियातील वाढत्या तणावावर भारताची चिंता
बैठकीतील प्रमुख विषयांपैकी एक म्हणजे पश्चिम आशियातील अलीकडील संघर्ष आणि त्यातून निर्माण झालेली अस्थिर परिस्थिती.
पंतप्रधान मोदी यांनी या प्रदेशातील तणाव वाढत असल्याबद्दल चिंता व्यक्त केली. भारताने कोणत्याही संघर्षाचा तोडगा लष्करी मार्गाऐवजी संवाद आणि राजनैतिक चर्चेतून काढण्याची भूमिका सातत्याने मांडली आहे.
संवाद आणि राजनयातून तोडगा काढण्याचे आवाहन
भारताच्या मते, संघर्षामुळे निर्माण होणाऱ्या समस्यांवर दीर्घकालीन तोडगा काढण्यासाठी सर्व संबंधित पक्षांमध्ये संवाद आवश्यक आहे.
पंतप्रधान मोदी यांनी सर्व मुद्दे संवाद आणि राजनयाच्या माध्यमातून सोडवण्याच्या भारताच्या भूमिकेचा पुनरुच्चार केला. वाढता संघर्ष आणखी मोठ्या अस्थिरतेला कारणीभूत ठरू नये, यासाठी शांततापूर्ण मार्गांचा अवलंब करण्याचे महत्त्व त्यांनी स्पष्ट केले.
भारताने या प्रदेशात कायमस्वरूपी शांतता आणि स्थैर्य निर्माण करण्यासाठी सातत्यपूर्ण प्रयत्नांची गरज असल्याचेही सांगितले.
नागरिक आणि नागरी पायाभूत सुविधांच्या सुरक्षेवर भर
पश्चिम आशियातील संघर्षाचा परिणाम केवळ संबंधित देशांपुरता मर्यादित राहत नाही. संघर्षामुळे सामान्य नागरिक, व्यापारी वाहतूक आणि आंतरराष्ट्रीय संपर्क व्यवस्थेवरही परिणाम होऊ शकतो.
पंतप्रधान मोदी यांनी नागरिक आणि नागरी पायाभूत सुविधांना कोणत्याही परिस्थितीत लक्ष्य केले जाऊ नये, यावर विशेष भर दिला.
यामध्ये व्यावसायिक जहाजे आणि समुद्री वाहतूक क्षेत्रात काम करणाऱ्या नाविकांच्या सुरक्षेचाही समावेश आहे.
समुद्री मार्गांची सुरक्षितता महत्त्वाची
जागतिक व्यापारासाठी समुद्री मार्ग अत्यंत महत्त्वाचे आहेत. विविध देशांदरम्यान होणाऱ्या मोठ्या प्रमाणातील वस्तूंची वाहतूक समुद्रमार्गे केली जाते.
त्यामुळे संघर्षग्रस्त भागांमध्ये समुद्री वाहतूक धोक्यात आल्यास त्याचा परिणाम व्यापार, पुरवठा साखळी आणि जागतिक अर्थव्यवस्थेवर होऊ शकतो.
पंतप्रधान मोदी यांनी समुद्रमार्गे मुक्त नौवहन आणि व्यापाराचे स्वातंत्र्य सुरक्षित ठेवण्याची गरज अधोरेखित केली. व्यावसायिक जहाजे आणि त्यावरील कर्मचाऱ्यांना कोणत्याही परिस्थितीत नुकसान होऊ नये, अशी भारताची भूमिका त्यांनी स्पष्ट केली.
भारत-इराण सहकार्याला बहुपक्षीय व्यासपीठांवर चालना
द्विपक्षीय चर्चेबरोबरच भारत आणि इराण यांच्यात बहुपक्षीय संघटनांमध्ये सहकार्य वाढवण्यावरही चर्चा झाली.
पंतप्रधान मोदी यांनी BRICS आणि SCOसह विविध बहुपक्षीय संस्थांमध्ये इराणसोबत जवळून सहकार्य करण्याची भारताची तयारी व्यक्त केली.
SCO हे प्रादेशिक सहकार्य आणि सुरक्षा विषयांवर संवादासाठी महत्त्वाचे व्यासपीठ आहे. BRICS हे आर्थिक आणि बहुपक्षीय सहकार्याच्या दृष्टीने महत्त्वाचे समूह म्हणून विकसित झाले आहे.
या व्यासपीठांवर भारत आणि इराण यांच्यातील समन्वयामुळे प्रादेशिक तसेच जागतिक विषयांवर दोन्ही देशांना एकत्रितपणे भूमिका मांडण्याची संधी मिळते.
BRICS शिखर परिषदेसाठी पेझेश्कियन यांना भारताचे निमंत्रण
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी इराणचे राष्ट्राध्यक्ष मसूद पेझेश्कियन यांना भारतात होणाऱ्या BRICS शिखर परिषदेसाठी आमंत्रित केले आहे.
पेझेश्कियन यांच्या भारत भेटीची अपेक्षा व्यक्त करताना पंतप्रधानांनी दोन्ही देशांमधील बहुपक्षीय सहकार्य पुढे नेण्याचे महत्त्व अधोरेखित केले.
आगामी BRICS शिखर परिषदेमुळे भारत आणि इराणच्या नेतृत्वाला पुन्हा एकदा द्विपक्षीय तसेच जागतिक विषयांवर चर्चा करण्याची संधी मिळू शकते.
BRICSमधील सहकार्याचे वाढते महत्त्व
BRICSमध्ये आर्थिक सहकार्याबरोबरच जागतिक प्रशासन, विकास, व्यापार आणि आंतरराष्ट्रीय विषयांवरही चर्चा होत असते.
भारतासाठी BRICS हे विकसनशील आणि उदयोन्मुख अर्थव्यवस्थांशी संवाद साधण्याचे महत्त्वाचे व्यासपीठ आहे. इराणच्या सहभागामुळे पश्चिम आशियाशी संबंधित मुद्द्यांवरही या समूहातील चर्चेला अतिरिक्त महत्त्व प्राप्त होऊ शकते.
भारताने BRICS आणि SCOमध्ये इराणसोबत जवळून काम करण्याची तयारी व्यक्त केल्याने दोन्ही देशांमधील बहुपक्षीय संबंधांना आणखी चालना मिळण्याची शक्यता आहे.
भारताची पश्चिम आशियाबाबत संतुलित भूमिका
भारताचे पश्चिम आशियाशी ऐतिहासिक, आर्थिक आणि मानवी संबंध आहेत. या प्रदेशातील स्थैर्य भारताच्या आर्थिक आणि सामरिक हितासाठी महत्त्वाचे आहे.
विशेषतः ऊर्जा, व्यापार, भारतीय नागरिकांचे हित आणि समुद्री वाहतूक या कारणांमुळे पश्चिम आशियातील परिस्थितीवर भारताचे बारकाईने लक्ष असते.
अशा परिस्थितीत भारताने संवाद, राजनय आणि शांततापूर्ण तोडगा यावर भर दिला आहे. नागरिकांचे संरक्षण आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापारासाठी महत्त्वाच्या समुद्री मार्गांची सुरक्षितता यांनाही भारताने प्राधान्य दिले आहे.
मोदी आणि पेझेश्कियन यांच्या बैठकीत मांडण्यात आलेल्या मुद्द्यांमधून ही भूमिका पुन्हा स्पष्ट झाली.
SCO शिखर परिषदेच्या पार्श्वभूमीवर महत्त्वाची भेट
SCO शिखर परिषदेदरम्यान झालेली ही द्विपक्षीय भेट भारत-इराण संबंधांच्या दृष्टीने महत्त्वाची ठरली आहे.
एकीकडे दोन्ही देशांनी द्विपक्षीय संबंधांवर चर्चा केली, तर दुसरीकडे पश्चिम आशियातील संघर्ष, शांतता, समुद्री सुरक्षा आणि बहुपक्षीय सहकार्य यांसारख्या व्यापक विषयांवरही विचारविनिमय झाला.
या बैठकीतून भारताने प्रादेशिक शांतता आणि स्थैर्याला दिलेले महत्त्व स्पष्ट झाले. तसेच इराणसोबत विविध आंतरराष्ट्रीय व्यासपीठांवर सहकार्य वाढवण्याची भारताची तयारीही समोर आली.
पुढील काळात भारत-इराण संबंधांकडे लक्ष
BRICS शिखर परिषदेसाठी राष्ट्राध्यक्ष पेझेश्कियन यांना भारताने दिलेले निमंत्रण पुढील काळातील द्विपक्षीय संवादासाठी महत्त्वाचे ठरू शकते.
दोन्ही देशांमध्ये नियमित उच्चस्तरीय संपर्क कायम राहिल्यास व्यापार, संपर्क, ऊर्जा आणि प्रादेशिक सहकार्याच्या विविध मुद्द्यांवर पुढील चर्चा होऊ शकते.
पश्चिम आशियातील परिस्थिती वेगाने बदलत असताना भारत आणि इराण यांच्यातील थेट संवादाचे महत्त्वही वाढले आहे. त्यामुळे बिश्केकमधील मोदी-पेझेश्कियन भेटीचे परिणाम आगामी काळातील राजनैतिक संवादात दिसून येऊ शकतात.