भारत आणि ब्राझीलने द्विपक्षीय आर्थिक संबंध आणखी मजबूत करण्यासाठी महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलले आहे. भारत-ब्राझील व्यापार 2030 पर्यंत 30 अब्ज अमेरिकी डॉलरपर्यंत नेण्याचे उद्दिष्ट दोन्ही देशांनी पुन्हा निश्चित केले आहे. ब्राझीलमधील ब्रासिलिया येथे भारत-ब्राझील व्यापार देखरेख यंत्रणेची (Trade Monitoring Mechanism) आठवी बैठक पार पडली. या बैठकीत व्यापार, औषधनिर्मिती, कृषी, गुंतवणूक, लघु उद्योग आणि आधुनिक तंत्रज्ञान यांसह विविध क्षेत्रांतील सहकार्य वाढवण्यावर चर्चा झाली.
भारताच्या वाणिज्य मंत्रालयाचे वाणिज्य सचिव राजेश अग्रवाल आणि ब्राझीलच्या विकास, उद्योग, वाणिज्य आणि सेवा मंत्रालयाच्या परराष्ट्र व्यापार सचिव तातियाना लासेर्डा प्राझेरेस यांनी बैठकीचे सह-अध्यक्षपद भूषवले.
भारत-ब्राझील व्यापार 30 अब्ज डॉलरपर्यंत नेण्याचे लक्ष्य
भारत आणि ब्राझीलमधील आर्थिक संबंध गेल्या काही वर्षांत सातत्याने वाढले आहेत. 2025-26 मध्ये दोन्ही देशांमधील द्विपक्षीय व्यापार 15.07 अब्ज अमेरिकी डॉलरवर पोहोचला.
दोन्ही देशांच्या अर्थव्यवस्थांमध्ये परस्परपूरकता असल्याने व्यापाराच्या क्षेत्रात मोठ्या संधी उपलब्ध आहेत. या पार्श्वभूमीवर भारत आणि ब्राझीलने 2030 पर्यंत द्विपक्षीय व्यापार दुपटीने वाढवून 30 अब्ज डॉलर करण्याचे उद्दिष्ट निश्चित केले आहे.
हे उद्दिष्ट केवळ व्यापाराचे प्रमाण वाढवण्यापुरते मर्यादित नसून अधिक विविध, संतुलित आणि दीर्घकालीन आर्थिक भागीदारी निर्माण करण्यावर भर देण्यात आला आहे.
विशेषतः औषधनिर्मिती, रसायने, अभियांत्रिकी वस्तू आणि यंत्रसामग्री या क्षेत्रांना प्राधान्य देण्याचे संकेत दोन्ही देशांनी दिले आहेत.
भारत-मर्कोसूर व्यापार कराराच्या विस्ताराला चालना
बैठकीदरम्यान भारत-मर्कोसूर (India-MERCOSUR) व्यापार व्यवस्थेशी संबंधित महत्त्वाच्या मुद्द्यांचाही आढावा घेण्यात आला.
भारत-मर्कोसूर प्राधान्य व्यापार कराराच्या विस्तारासाठी आणि आधुनिकीकरणासाठी मोठ्या संधी असल्याचे दोन्ही देशांनी मान्य केले. 2025 मध्ये भारत आणि मर्कोसूर देशांमधील व्यापार 20.84 अब्ज डॉलरवर पोहोचला होता.
Terms of Reference लवकर अंतिम करण्यावर भर
भारत आणि मर्कोसूर यांच्यातील व्यापार व्यवस्थेचा विस्तार करण्यासाठी ‘Terms of Reference’ म्हणजेच पुढील वाटचालीची चौकट निश्चित करण्याचे काम सुरू आहे.
या प्रक्रियेला वेग देत Terms of Reference लवकर अंतिम करण्यासाठी दोन्ही बाजूंनी सहमती दर्शवली आहे. यामुळे भविष्यात अधिक उत्पादनांना बाजारपेठ उपलब्ध होण्याची शक्यता आहे.
भारतासाठी दक्षिण अमेरिकेतील बाजारपेठेत प्रवेश वाढवण्याच्या दृष्टीने मर्कोसूरशी व्यापार संबंध महत्त्वाचे आहेत.
भारतीय औषधांना ब्राझीलच्या बाजारपेठेत अधिक संधी
भारत आणि ब्राझीलमधील चर्चेतील आणखी एक महत्त्वाचा विषय म्हणजे भारतीय औषधांसाठी बाजारपेठेतील प्रवेश.
भारतीय औषध उद्योग स्वस्त आणि गुणवत्तापूर्ण औषधांसाठी जगभरात ओळखला जातो. ब्राझीलमध्ये भारतीय औषध उत्पादनांना अधिक सुलभ बाजारपेठ मिळावी यासाठी नियामक प्रक्रिया अधिक स्पष्ट आणि अंदाज करता येण्यासारखी करण्याची गरज भारताने मांडली.
फेब्रुवारी 2026 मध्ये CDSCO आणि ब्राझीलच्या ANVISA यांच्यात झालेला सामंजस्य करार या सहकार्याला संस्थात्मक आधार देतो.
परवाना आणि नियामक प्रक्रिया सुलभ करण्याचा प्रयत्न
औषधांच्या बाजारपेठेत प्रवेशासाठी विविध नियम आणि मंजुरी प्रक्रिया पूर्ण कराव्या लागतात. या प्रक्रियेत अधिक स्पष्टता आणि सातत्य आल्यास भारतीय औषध कंपन्यांना ब्राझीलमध्ये व्यवसाय वाढवणे सोपे होऊ शकते.
भारताने अधिक चांगल्या नियामक मार्गांची मागणी केली असून, परवडणारी आणि दर्जेदार औषधे उपलब्ध करून देण्यात भारत महत्त्वाची भूमिका बजावू शकतो, असे चर्चेत अधोरेखित करण्यात आले.
यामुळे दोन्ही देशांतील आरोग्य क्षेत्रातील सहकार्यालाही बळ मिळण्याची शक्यता आहे.
कृषी व्यापारासाठीही नवीन संधी
भारत आणि ब्राझील यांनी कृषी क्षेत्रातील व्यापार वाढवण्यासाठीही चर्चा पुढे नेली.
दोन्ही देशांनी काही महत्त्वाच्या कृषी उत्पादनांसाठी प्रलंबित वनस्पती आरोग्यविषयक म्हणजेच phytosanitary मागण्यांवर प्रगती केली आहे. अशा नियमांचा उद्देश एका देशातून दुसऱ्या देशात जाणाऱ्या कृषी उत्पादनांमुळे रोग किंवा कीड पसरू नये याची खात्री करणे हा असतो.
दोन्ही देशांनी परस्पर बाजारपेठेत कृषी उत्पादनांना प्रवेश देण्यासाठी तांत्रिक प्रक्रिया निश्चित कालावधीत पुढे नेण्याचे मान्य केले आहे.
यामुळे भारतीय कृषी उत्पादने आणि ब्राझीलमधील कृषी वस्तूंसाठी नवीन व्यापार संधी निर्माण होऊ शकतात.
व्यापार प्रक्रिया सुलभ करण्यासाठी महत्त्वाचे निर्णय
बैठकीत व्यापार सुलभ करण्याशी संबंधित काही महत्त्वाच्या उपक्रमांमध्येही प्रगती झाल्याचे नमूद करण्यात आले.
इलेक्ट्रॉनिक ‘Certificate of Origin’ म्हणजे वस्तू कोणत्या देशात उत्पादित झाल्या आहेत हे प्रमाणित करणाऱ्या डिजिटल कागदपत्रांच्या परस्पर मान्यतेच्या दिशेने सकारात्मक प्रगती झाली आहे.
यामुळे निर्यातदार आणि आयातदारांसाठी कागदपत्रांची प्रक्रिया अधिक सोपी होण्यास मदत होऊ शकते.
याशिवाय MSME, उद्योजकता आणि हस्तकला क्षेत्रातील सहकार्य वाढवण्याबाबतही दोन्ही देशांनी प्रगती नोंदवली.
छोट्या उद्योगांसाठी वाढणार संधींचे क्षेत्र
लघु आणि मध्यम उद्योग हे दोन्ही देशांच्या अर्थव्यवस्थेतील महत्त्वाचे घटक आहेत. या क्षेत्रांमधील सहकार्यामुळे छोट्या व्यवसायांना नवीन बाजारपेठा, भागीदारी आणि गुंतवणुकीच्या संधी मिळू शकतात.
व्यवसाय-ते-व्यवसाय (B2B) संपर्क वाढवण्यासाठी व्यापारातील अनावश्यक अडथळे कमी करणे महत्त्वाचे असल्याचे बैठकीत स्पष्ट झाले.
BRICS, G20 आणि WTOमध्ये भारत-ब्राझील समन्वय
द्विपक्षीय व्यापाराबरोबरच बहुपक्षीय व्यासपीठांवरही भारत आणि ब्राझीलमधील सहकार्य कायम ठेवण्यावर भर देण्यात आला.
दोन्ही देशांनी BRICS, G20 आणि WTOमध्ये जवळून समन्वय साधण्याची भूमिका पुन्हा स्पष्ट केली. खुल्या, सर्वसमावेशक आणि विकासाभिमुख जागतिक व्यापार व्यवस्थेला पाठिंबा देण्याचे दोन्ही देशांनी मान्य केले.
भारताने ब्राझीलच्या BRICS Economic Partnership 2030 आणि Global Value Chain Action Plan 2026-2030 पुढे नेण्याच्या प्रयत्नांचे कौतुक केले.
ब्राझीलने भारताच्या BRICS अध्यक्षपदाच्या कार्यकाळातील उपक्रमांचेही अभिनंदन केले. यामध्ये BRICS Startup Knowledge Hub आणि BRICS Business Incubator यांसारख्या उपक्रमांचा समावेश आहे.
25 हून अधिक भारतीय कंपन्यांचा सहभाग
भारत-ब्राझील आर्थिक भागीदारीला व्यावसायिक पातळीवरही चालना देण्यासाठी ब्रासिलिया येथे India-Brazil High Level Business Reception आयोजित करण्यात आले.
वाणिज्य सचिव राजेश अग्रवाल यांच्या नेतृत्वाखाली 25 हून अधिक भारतीय कंपन्यांच्या प्रतिनिधींनी या कार्यक्रमात सहभाग घेतला. किर्लोस्कर ग्रुप, UPL आणि आदित्य बिर्ला ग्रुपसह विविध प्रमुख भारतीय व्यावसायिक संस्थांचे प्रतिनिधी उपस्थित होते.
या व्यावसायिक बैठकीत महत्त्वपूर्ण खनिजे, अक्षय ऊर्जा, कृषी व्यवसाय, पायाभूत सुविधा, औषधनिर्मिती, डिजिटल सेवा, लॉजिस्टिक्स आणि आधुनिक उत्पादन क्षेत्रातील सहकार्याच्या संधींवर चर्चा झाली.
भारतात ApexBrasil कार्यालयाची स्थापना
ब्राझीलच्या व्यापार आणि गुंतवणूक प्रोत्साहन संस्थेचे ApexBrasil कार्यालय नवी दिल्लीमध्ये स्थापन करण्याचेही दोन्ही देशांनी स्वागत केले.
या कार्यालयामुळे भारतीय आणि ब्राझीलमधील कंपन्यांमध्ये थेट व्यावसायिक संपर्क वाढण्यास मदत होईल. तसेच भारतात ब्राझीलमधील गुंतवणुकीचा प्रवाह वाढवण्यासाठीही हे पाऊल महत्त्वाचे ठरू शकते.
भारत-ब्राझील आर्थिक संबंधांना नवी दिशा
भारत आणि ब्राझील यांच्यातील संबंध दीर्घकाळापासून परस्पर विश्वास, लोकशाही मूल्ये आणि वाढत्या आर्थिक सहकार्यावर आधारित आहेत.
वाणिज्य सचिव राजेश अग्रवाल यांच्या ब्राझील दौऱ्यामुळे या संबंधांना आणखी गती मिळाल्याचे चित्र आहे. व्यापार वाढवण्यासोबतच औषधनिर्मिती, कृषी, ऊर्जा, पायाभूत सुविधा, डिजिटल सेवा आणि आधुनिक उत्पादन यांसारख्या विविध क्षेत्रांमध्ये सहकार्याचा विस्तार करण्याचा प्रयत्न दोन्ही देश करत आहेत.
निष्कर्ष
भारत-ब्राझील व्यापार 2030 पर्यंत 30 अब्ज डॉलरपर्यंत नेण्याचे उद्दिष्ट हे दोन्ही देशांमधील वाढत्या आर्थिक भागीदारीचे महत्त्व दर्शवते. औषधनिर्मिती, कृषी, अभियांत्रिकी, ऊर्जा, डिजिटल सेवा आणि पायाभूत सुविधांसारख्या क्षेत्रांमध्ये सहकार्य वाढल्यास या उद्दिष्टाला मोठी चालना मिळू शकते.
मर्कोसूरसोबतच्या व्यापार चौकटीला अंतिम रूप देणे, भारतीय औषधांसाठी बाजारपेठ वाढवणे, कृषी व्यापार सुलभ करणे आणि व्यावसायिक संपर्क मजबूत करणे या उपायांमुळे भारत-ब्राझील आर्थिक संबंध भविष्यात आणखी मजबूत होण्याची अपेक्षा आहे.