आयुष मंत्रालयाचा IndiaAI सोबत AI करार; पारंपरिक वैद्यक क्षेत्रात कृत्रिम बुद्धिमत्तेची नवी क्रांती
भारताच्या पारंपरिक वैद्यकीय प्रणालीला आधुनिक तंत्रज्ञानाची जोड देण्यासाठी आयुष मंत्रालय AI करार हा महत्त्वाचा टप्पा ठरला आहे. आयुष मंत्रालय आणि इलेक्ट्रॉनिक्स व माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालयाच्या (MeitY) IndiaAI मिशन यांच्यात सामंजस्य करार (MoU) करण्यात आला आहे. या करारामुळे कृत्रिम बुद्धिमत्ता (Artificial Intelligence - AI) च्या मदतीने आयुष क्षेत्रातील संशोधन, डिजिटल आरोग्य, औषधी वनस्पतींचा अभ्यास, औषध प्रशासन आणि क्षमता विकासाला गती मिळणार आहे.
या सहकार्यामुळे पारंपरिक ज्ञान आणि आधुनिक तंत्रज्ञान यांचा संगम घडून अधिक वैज्ञानिक, पारदर्शक आणि भविष्यकालीन आयुष परिसंस्था विकसित करण्याचा सरकारचा उद्देश आहे.
आयुष मंत्रालय आणि IndiaAI यांच्यात महत्त्वाचा करार
या सामंजस्य करारावर आयुष मंत्रालयाच्या संयुक्त सचिव व मुख्य दक्षता अधिकारी डॉ. कविता जैन आणि IndiaAI मिशनचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी तसेच MeitY चे संयुक्त सचिव सुदीप श्रीवास्तव यांनी स्वाक्षऱ्या केल्या.
या वेळी दोन्ही मंत्रालयांचे वरिष्ठ अधिकारी उपस्थित होते. या करारामुळे आयुष क्षेत्रात कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा वापर वाढवण्यासाठी दोन्ही मंत्रालये एकत्रितपणे काम करणार आहेत.
AI मुळे आयुष क्षेत्रात काय बदल होणार?
या कराराचा मुख्य उद्देश आयुष क्षेत्रातील विविध कामांमध्ये AI तंत्रज्ञानाचा प्रभावी वापर करणे हा आहे.
यामध्ये पुढील क्षेत्रांचा समावेश आहे –
- आयुष संशोधन अधिक आधुनिक करणे
- डिजिटल आरोग्य सेवांचा विस्तार
- औषधी वनस्पतींच्या संशोधनाला गती
- औषध प्रशासन अधिक कार्यक्षम करणे
- ज्ञान व्यवस्थापन सुधारणे
- संशोधक व तज्ज्ञांसाठी क्षमता विकास
- AI आधारित आरोग्य उपाय विकसित करणे
यामुळे आयुष क्षेत्र अधिक तंत्रज्ञानस्नेही आणि संशोधनाधारित बनण्याची अपेक्षा आहे.
संशोधनासाठी AI ठरणार गेम चेंजर
वैज्ञानिक संशोधनाला मिळणार नवी दिशा
डॉ. कविता जैन यांनी सांगितले की, कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या वापरामुळे आयुष क्षेत्रात पुराव्यावर आधारित (Evidence-based) संशोधनाला मोठी चालना मिळेल.
मोठ्या प्रमाणातील आरोग्यविषयक माहितीचे जलद विश्लेषण करून AI संशोधकांना नवीन निष्कर्ष शोधण्यात मदत करेल.
यामुळे औषधी वनस्पती, आयुष औषधे, उपचार पद्धती आणि संशोधनाची गुणवत्ता अधिक सुधारेल.
ज्ञान व्यवस्थापन अधिक प्रभावी होणार
AI च्या मदतीने उपलब्ध संशोधन, माहिती आणि दस्तऐवज अधिक व्यवस्थित पद्धतीने संग्रहित आणि वापरता येतील. त्यामुळे संशोधक, डॉक्टर आणि विद्यार्थ्यांना आवश्यक माहिती सहज उपलब्ध होईल.
AIKosh प्लॅटफॉर्मवर आयुष संशोधनाची माहिती उपलब्ध होणार
या करारातील सर्वात महत्त्वाचा भाग म्हणजे आयुष मंत्रालय AIKosh या राष्ट्रीय AI प्लॅटफॉर्मवर सहभागी होणार आहे.
AIKosh वर आयुष मंत्रालय पुढील संशोधन साहित्य उपलब्ध करून देणार आहे –
- आरोग्यविषयक डेटासेट
- मेटाडेटा
- AI मॉडेल्स
- संशोधन टूलकिट्स
- AI संबंधित विविध उपयोग प्रकरणे (Use Cases)
यामुळे देशभरातील संशोधक, स्टार्टअप्स, विद्यापीठे आणि आरोग्य संस्था एकाच व्यासपीठावर संशोधनासाठी आवश्यक माहिती वापरू शकतील.
उच्च क्षमतेच्या संगणकीय सुविधांचा लाभ
संशोधकांना मिळणार GPU आधारित सुविधा
AI संशोधनासाठी अत्यंत शक्तिशाली संगणकीय प्रणालीची आवश्यकता असते.
IndiaAI मिशनच्या माध्यमातून आयुष मंत्रालयाला GPU आधारित उच्च कार्यक्षम संगणकीय सुविधा (High Performance Computing) अनुदानित दरात उपलब्ध करून दिल्या जाणार आहेत.
यामुळे संशोधकांना मोठ्या प्रमाणातील माहितीवर AI मॉडेल तयार करणे अधिक सोपे होईल.
AI संशोधनाला मिळणार वेग
या सुविधांमुळे –
- मोठ्या डेटाचे विश्लेषण
- AI मॉडेल प्रशिक्षण
- डिजिटल आरोग्य उपाय विकसित करणे
- संशोधनाचा वेग वाढवणे
- खर्च कमी करणे
यासारख्या अनेक गोष्टी शक्य होणार आहेत.
Ayush Grid करणार डिजिटल परिवर्तनाला चालना
आयुष मंत्रालयाच्या Ayush Grid उपक्रमांतर्गत आधीपासूनच डिजिटल परिवर्तनाचे काम सुरू आहे.
Ayush Grid चे OSD नमन गोयल यांनी सांगितले की, उदयोन्मुख तंत्रज्ञान (Emerging Technologies) घटकांतर्गत AI आधारित अनेक डिजिटल प्लॅटफॉर्म विकसित केले जात आहेत.
IndiaAI सोबतचा हा करार या प्रयत्नांना अधिक बळ देणार असून संपूर्ण आयुष क्षेत्रात AI चा वापर वाढवण्यासाठी तो महत्त्वाचा टप्पा ठरेल.
भारतासाठी हा करार का महत्त्वाचा?
भारताकडे आयुर्वेद, योग, युनानी, सिद्ध, सोवा-रिग्पा आणि होमिओपॅथी यांसारख्या समृद्ध पारंपरिक वैद्यकीय प्रणाली आहेत.
दुसरीकडे, AI तंत्रज्ञान जगभरातील आरोग्य क्षेत्रात मोठे बदल घडवत आहे.
या दोन्हींचा संगम झाल्यास –
- अधिक वैज्ञानिक संशोधन
- आधुनिक डिजिटल आरोग्य सेवा
- पारंपरिक ज्ञानाचे जतन
- नवकल्पनांना प्रोत्साहन
- जागतिक स्तरावर भारताची भूमिका मजबूत
होण्यास मदत होईल.
भविष्यात काय होऊ शकते?
या सहकार्यामुळे भविष्यात AI च्या मदतीने औषध संशोधन, रोगांचे विश्लेषण, उपचार व्यवस्थापन, डिजिटल हेल्थ प्लॅटफॉर्म आणि पारंपरिक वैद्यकीय ज्ञानाचे डिजिटायझेशन अधिक वेगाने होण्याची शक्यता आहे.
यामुळे संशोधक, विद्यार्थी, डॉक्टर, स्टार्टअप्स आणि आरोग्य संस्था यांना मोठा फायदा होईल.
निष्कर्ष
आयुष मंत्रालय AI करार हा भारतातील पारंपरिक वैद्यकीय क्षेत्रासाठी ऐतिहासिक पाऊल मानला जात आहे. IndiaAI मिशनसोबतच्या या सहकार्यामुळे संशोधन, डिजिटल आरोग्य, AIKosh, Ayush Grid आणि उच्च क्षमतेच्या संगणकीय सुविधांच्या मदतीने आयुष क्षेत्र अधिक आधुनिक, वैज्ञानिक आणि तंत्रज्ञानाधारित बनणार आहे.
पारंपरिक ज्ञान आणि अत्याधुनिक कृत्रिम बुद्धिमत्ता यांचा संगम घडवून भारत जागतिक स्तरावर आयुष क्षेत्रात नवे नेतृत्व निर्माण करण्याच्या दिशेने आणखी एक महत्त्वाचे पाऊल टाकत आहे.